30 نوامبر 2018•بهروزرسانی: 01 دسامبر 2018
استانبول/ اویتون اورهان/ خبرگزاری آناتولی
در شرایطی که پیش بینی میشد رژیم اسد با حمایت روسیه و ایران در ادلب عملیات نظامی آغاز کنند، ترکیه و روسیه با امضای توافق سوچی موفق به ایجاد آتش بس نسبی در ادلب شدند، اما هر آن احتمال تغییر شرایط میدانی و آغاز خشونت ها در ادلب وجود دارد.
توافق سوچی یک موفقیت دیپلماتیک برای تمام طرف ها بود، اما اجرای میدانی این توافق با دشواری های بسیاری همراه است.
یکی از اساسی ترین ماده های توافق سوچی، عاری سازی خط مقدم جبهه به عمق 20 کیلومتر از سلاح های سنگین بود. بر این اساس قرار بود مخالفین میانه رو همچنان به حضور خود در این منطقه ادامه دهند، اما سلاح های سنگین به پشت جبهه انتقال یابد. اما هیئت تحریر الشام و گروه های وابسته به آن مجبور به ترک منطقه شده بودند. ترکیه با فشار بر گروه های مخالف میانه رو موفق به عقب نشاندن آنها تا عمق 20 کیلومتری شد، اما عقب نشینی هیئت تحریر الشام در مدت زمان پیش بینی شده صورت نگرفت.
با این حال طرف روس پیشرفت در اجرای توفق سوچی را پذیرفت، اما موفق به اعمال فشار بیشتر بر رژیم اسد برای اجرای تعهدات این رژیم در چارچوب توافق سوچی نشد. از روز امضای توافق سوچی، رژیم اسد با هدف قرار دادن مخالفین در حلب و شمال حماء چندین بار توافق آتش بس را نقض کرده است.
روسیه نیز طی روزهای گذشته با ادعای استفاده مخالفین از سلاح شیمیایی، حملات هوایی محدودی را ترتیب داد. به نظر میرسد در حالی که توافق سوچی در وضعیت بسیار شکننده ای در حال اجرا است، اما اقدامات رژیم اسد و برخی از گروه های مخالف تندرو هر آن احتمال برهم خوردن آتش بس را افزایش داده است.
اگرچه ایران و سوریه از توافق سوچی ابراز خرسندی کردهاند، اما میتوان از رویکرد روسیه فهمید که برای آنها به چه میزان ناامید کننده بوده است. زیرا هر دو عنصر انتظار داشتند که با حمایت هوایی روسیه ادلب را تحت کنترل کامل خود درآورند. اما روسیه برای برهم نزدن روند همکاری با ترکیه، راهکار بلند مدت برای حل مسئله ادلب را پذیرفت. از آن تاریخ به بعد ایران و سوریه برای ممانعت از آن و هدایت روسیه برای انجام عملیات سعی در حفظ تنشها در میادین کردند. هر چند روسیه موافق تداوم توافق سوچی بود اما از اعمال فشار سوریه و ایران بر مخالفان و ترکیه استقبال کرد. به این ترتیب روسیه برای آنکه ترکیه بیش از حد احساس راحتی نکند، امکان «برگزاری عملیات» را از آن خود کرد.
علیرغم تمامی عوامل خطر احتمال وقوع حمله در ادلب پایین به نظر میرسد. زیرا هر سناریویی به جز این، هزینههای سنگینی هم برای ترکیه و هم روسیه در پی خواهد داشت. طرفها به هشدار در خصوص نقض توافق ادامه داده و طرف مقابل نیز برای تداوم فشار بر دیگری اصرار ورزیده و مایل به انتقال آن به میز مذاکره نخواهد بود. در بیانیه پایانی آخرین نشست آستانه که 28 تا 29 نوامبر برگزار شد، نیز بر پایبندی به توافق سوچی و تقویت همکاری سه جانبه تاکید شد.
- ترکیه توجه خود را معطوف به شرق فرات کرد
ترکیه پس از تعویق در مسئله ادلب، توجه خود را به شرق فرات معطوف کرد. اگر اولویت ترکیه در سوریه را مبارزه با ی.پ.گ بدانیم، این موضوع قابل درک است اما نباید فراموش کرد که در صورت وقوع هرگونه اتفاقی در ادلب، جایگاه ترکیه در شرق فرات و سراسر روسیه به شدت تضعیف خواهد شد. از این رو، از زمانی که در ادلب به دست میآید باید نهایت استفاده را برد. موفقیت ترکیه در ادلب احتمال هرگونه عملیات نظامی قریب الوقوعی را از بین میبرد. با در نظر گرفتن خطرات موج پناهجویان که عدم ثبات در ترکیه را به دنبال خواهد داشت، بهتر میتوان به اهمیت حیاتی این موضوع برای آنکارا پی برد.
از این منظر می توان گفت که در مقابل ترکیه بعضی چالش ها وجود دارد. بعضی از این عناصر، به ویژه حراس الدین، موضع رادیکال دارند که به هیچ راه حل سیاسی نزدیک نمی شوند.
ترکیه به منظور عدم از بین رفتن ثبات در ادلب رویکردی اتخاذ کرده است که بدون تقابل مستقیم با آنها٬ در طول روند تضعیف شان کند.
ترکیه از طریق مخالفان به این گروها اعمال فشار می کند تا در درون خود تجزیه شوند. ولی با شکننده تر شدن توافقنامه سوچی، ترکیه مجبور به استفاده از زور علیه آنها خواهد شد. ارتش ترکیه در منطقه حضور دارد و این عناصر می توانند هر لحظه در محیط غیر امن قرار گیرند.
علاوه بر این، یک مداخله نظامی می تواند مشعل بی ثباتی عمیق در ادلب را روشن کند و در این صورت تلاش ترکیه برای ایجاد نظم در ادلب به هدر رفته است. حملات روسیه فقط باید گروههای تروریستی رادیکال را در برگیرد و هماهنگی با ترکیه به آنکارا کمک خواهد کرد. در دورهای قبل نیز روسیه و ترکیه در ادلب به صورت مشترک هرچند محدود همکاری داشتند.
مشکل دوم ترکیه مبارزه با هیئت تحریر الشام است که پیوندش با القاعده را قطع کرده است. هیئت تحریر الشام بیانیه ای منتشر کرد که توافقنامۀ سوچی، هرچند به صورت مشروط را پشتیبانی می کند. در واقع نشان می دهد که در تلاش است تا مانع اختلاف در توافق سوچی با برخی اقدامات شود. با این حال، هیئت تحریر الشام و گروه های وابسته به آن همچنان از تخلیه مناطق خود در جسر الشغور و شرق ادلب امتناع می کنند.
هیئت تحریر الشام در راستای افزایش قدرت چانه زنی خود در برابر ترکیه و افزایش نقش در آینده ادلب، گامهای مهمی را بر می دارد. از این رو می خواهد کنترل برخی از بزرگراههای مهم منتهی به دمشق و حلب را به دست گیرد. هیئت تحریر الشام در حال تلاش برای کنترل مسائل اداری، اقتصادی و آموزش غیرنظامی در ادلب است.
ولی ادلب در کنترل هیئت تحریر الشام نه از سوی ترکیه و نه از سوی جامعه بین المللی پذیرفته نمی شود. به همین علت ترکیه باید شرایطی ایجاد کند که به فعالیت های نظامی و غیر نظامی هیئت تحریر الشام در ادلب تعادل ببخشد.
