استانبول/خبرگزاری آناتولی
سفر دو روزه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و هیات همراهش به تهران و دیدارهای او با مسئولین بلندپایه ایران مانند حسن روحانی رئیسجمهور، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه و علیاکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران شامگاه دیروز چهارشنبه 26 آگوست پایان یافت و طرفین بیانیه مشترکی مبنی بر همکاری سازنده بین خود صادر کردند.
براساس این بیانیه، گروسی و صالحی اعلام کردهاند که آژانس بینالمللی انرژی اتمی به دو مرکز هستهای در اطراف شهرضای اصفهان و نزدیکی تهران دسترسی خواهد داشت، اما هیچ سؤال و درخواستی برای دسترسی به مکانهای دیگر در این کشور نخواهد کرد. از سوی دیگر، آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز ضمن احترام به نگرانیهای امنیتی ایران بر ضرورت تقویت همکاری طرفین تاکید کرده است.
اختلاف طرفین چند ماه پیش و پس از انتشار گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر وجود دو مرکز مخفی هستهای در ایران که یکی از آنها (ترقوزآباد تهران) توسط اسرائیل افشا شده بود، شدت گرفت. برخی در ایران گروسی را متهم به جانبداری از واشنگتن و تلآویو کردند. حال به نظر میرسد اوضاع کمی آرامتر شده، چون هلگا اشمید، معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در توئیترش گفته است: اخبار خوبی از تهران در زمینه همکاری میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی رسیده است.
این نخستین سفر مدیرکل جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران است. اهمیت دیگر این سفر، انجام آن پیش از نشست مشترک قدرتهای جهانی و ایران در تاریخ اول سپتامبر در وین پیرامون برجام و برنامه هستهای این کشور است. این دو امر، موجب گمانهزنیهای بسیاری نسبت به اهداف سفر مذکور و نگرانی نسبت به پیامدهای احتمالی آن در میان تحلیلگران ایرانی شده است.
گروسی با پیشنهاد چه کسانی به ایران رفت؟ آیا تهران بهمنظور گرفتن بهانه از دست آمریکا که احتمالا جهت جلب موافقت شورای امنیت و شرکای برجام برای فعالکردن مکانیسم ماشه این توافق و بازگرداندن تمام تحریمهای ایران به گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی استناد خواهد کرد، خواهان انجام این سفر شده است؟ آیا شرکای برجام و اتحادیه اروپا حفظ این توافق را منوط به شفافیت بیشتر برنامه هستهای ایران دانسته و بدین منظور گروسی را به تهران فرستادهاند؟ در ادامه پرسش در این زمینه، دیاکو حسینی، تحلیلگر ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری ایران در این زمینه به خبرگزاری «برنا» گفته است: «سفر گروسی، به دعوت ایران و با هدف کاهش بیاعتمادی و تنشهایی که بین ایران و آژانس وجود دارد، انجام شده است؛ تنشهایی که میتواند فضا را مهیا کند برای اینکه آژانس تحت فشار کشورهای دیگر مثل امریکا و اسرائیل قرار گیرد».
مسعود براتی، کارشناس مسائل تحریم اقتصادی و سیاست خارجی هم در توئیتر خود نوشته است: «سفر گروسی به ایران، یکی از مهمترین دلایل غلط بودن راهبرد بهانهزدایی است که متاسفانه الان مهمترین راهبرد انتخابشده از سوی دولت و وزارت خارجه ماست. وقتی هدف اصلی، پاسخدادن به بهانههای ایجادشده دشمن توسط باشد، بدون تمرکز بر افزایش قدرت، همیشه بدهکار خواهی بود».
ظریف اما نظر خود را چنین بیان داشته است: «سفر گروسی هیچ ارتباطی با مکانیسم ماشه ندارد. اجازه نمیدهیم آمریکا و اسرائیل اهداف آژانس را به مسخره بگیرند». اما دکتر علی بیگدلی، استاد روابط بینالملل ارتباط حضور گروسی در تهران با برجام و مکانیسم ماشه را تایید و اعلام میکند که «این سفر به پیشنهاد فرانسه و روسیه انجام شده است. اتحادیه اروپا در تلاش است با حفظ برجام در مقابل آمریکا از یک مقوله قانونی بهرهمند شود و سفر گروسی در راستای حفظ برجام صورت گرفته است».
به گزارش وبسایت «دیپلماسی ایران» احمد بخشایش اردستانی، استاد علوم سیاسی و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران نیز با بیان اینکه «گروسی همراهی و همسویی بیشتری با برنامههای آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در فشار به ایران داشته» گفته است: «بدون شک، سفر مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی به تهران مکمل پازل واشنگتن برای فعال شدن مکانیسم ماشه است. اگر چه احتمالا سفر گروسی با دعوت ایران صورت گرفته است، اما قطعاً در راستای منافع ایران نخواهد بود. چون او سعی خواهد کرد در همان مسیر آمریکا از این سفر بهرهبرداری خود را داشته باشد».
از دیدگاه برخی، سفر گروسی به تهران تنها بهمنظور کسب موافقت ایران جهت بازدید از دو مرکز هستهای مذکور نبوده، بلکه اهداف دیگری نیز داشته است. در این زمینه میتوان به حمیدرضا آصفی، دیپلمات باسابقه و سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه ایران در گفتگو با خبرگزاری «تسنیم» استناد کرد که اظهار داشته است: «سفر مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف از این سفر این است که جمهوری اسلامی را مجاب کنند تا آن دسته از تعهدات (برجامی) که به دلیل بدعهدی آمریکا تعلیق کرده را به حالت سابق بازگرداند».
هرچند بسیاری از رسانهها و تحلیلگران ایرانی مانند خبرگزاری «ایسنا» با درج تیتر «اثبات حسننیت ایران در سفر گروسی به تهران» و یا حسن بهشتیپور کارشناس مسائل بینالملل با جمله «سفر گروسی به تهران نقطه روشنی در ادامه همکاریهای بلندمدت دو طرف به شمار میآید»، نسبت به دستاوردهای مذاکرات تهران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابراز خرسندی و خوشبینی کردهاند، اما ماجرا روی دیگری نیز دارد.
در همین راستا، روزنامه «رسالت» در سرمقاله دیروز خود با بیان اینکه «گروسی در جریان سفر اخیر خود به تهران، مدعی شده است که بازرسیهای آژانس، جنبهای کاملا حقوقی داشته»، نوشته است: «مصداقی عینی و حقوقی جهت اثبات ادعاهای گروسی وجود ندارد! مدیرکل آژانس از زمان حضور کوتاه خود در این مسند، بهجای حقایق مستند، تسلیم خواستهها و اسناد مجعول نتانیاهو و لابیگریهای خاص دولت ترامپ در شورای حکام شده است. مهمترین تعهد گروسی به ترامپ و نتانیاهو، تقویت استراتژی فشار حداکثری علیه ایران از مجاری ظاهرا حقوقی است».
خبرگزاری «مهر» نیز در گزارش تحلیلی مفصلی تاکید کرده است: «باید توجه داشت که سناریوسازی آژانس در راستای آن است که موساد با همکاری بازرسان این نهاد زیر مجموعه سازمان ملل به کسب اطلاعات درباره ایران بپردازند و حلقههای اطلاعاتی خود را نسبت به ایران تکمیل کنند. همکاری کامل با آژانس انرژی اتمی نهتنها به حل مسئله کمک نمیکند، بلکه ظرف مقابل را در زیادهخواهیهای خود ثابت قدم نیز میکند».
