استانبول/خبرگزاری آناتولی
بسیاری از رسانههای مهم و کارشناسان ایرانی از ابتدای تجاوز اخیر و ویرانگر نظامیان اسرائیل به شهروندان فلسطینی در غزه که تاکنون صدها شهید و چند برابر آن زخمی بر جای گذاشته است، نسبت به تاثیر منفی و احتمالی این حملات بر روند مذاکرات وین بین ایران-آمریکا و دیگر شرکای برجام بر سر احیای این توافق ابراز نگرانی کردهاند.
این مذاکرات روند عادی خود را سپری میکند و نتایجی نیز داشته است. عباس عراقچی، رئیس تیم مذاکرهکننده ایران دیروز در پایان دور چهارم این روند که دو هفته به طول انجامید، با بیان اینکه «مذاکرات درباره متن توافق به پایان نرسیده است»، گفت: «شاهد پیشرفتهای خوبی در مذاکرات بودیم. البته چند موضوع کلیدی باقی مانده است که نیاز به بررسی بیشتر و تصمیمگیری در پایتختهاست».
به گفته هادی خسروشاهین، کارشناس آگاه به روند برجام، «دو طرف پيشرفتهایی در نگارش متن توافق داشتهاند، اما برخی نكات اختلافی مهم باقی مانده است؛ آمريكا تاكنون حاضر شده است 700 تحريم سبز (قابل رفع) و زرد (قابل مذاكره) را لغو يا تعليق كند. يكی از مهمترين تحريمهای زردرنگ قرارداشتن بانک مركزی ايران ذيل موضوع تروريسم يا قانون پاتريوت است».
در این میان، ایرانیان خواهان موفقیت این مذاکرات، نگران تاثیرگذاری عواملی مانند «رفتار تندروهای داخلی»، «انتخابات ریاستجمهوری» و بهویژه «تنش غزه-اسرائیل» بر روند احیای برجام هستند. خبرگزاری آناتولی در هفتههای گذشته طی چند گزارش و مصاحبه اختصاصی دو فاکتور نخست را بررسی کرد و در این مجال تنها به مورد اخیر پرداخته میشود.
بخشی از نگرانی مذکور ناشی از اظهارات برخی ایرانیها درباره تنش غزه است. هرچند دیپلماتهای ایرانی میکوشند با اجتناب از هرگونه اظهارنظری که دال بر ارتباط کشورشان با حملات موشکی حماس به اسرائیل باشد، مانع تاثیرگذاری این تنش بر مذاکرات وین شوند، اما رویکرد هیجانی برخی هموطنانشان در شبکههای اجتماعی میتواند دستاویزی برای مخالفان برجام در آمریکا قرار گیرد.
در این زمینه فقط به دو مثال اکتفا میشود؛ حسین دلیریان، عضو خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران گفته است: «سراسر سرزمینهای اشغالی درگیر دو اتفاق مهم و بیسابقه (راکتباران شدید و درگیری شهری) شده و صهیونیستها مات و مبهوت شدهاند از این قدرتنمایی! این، قاسم سليمانی است؛ قاسمِ ما شما را رها نخواهد کرد». احسان شریفینیا از همفکران وی نیز به عربی نوشته است: «قریبا سنصلی فی القدس مع القائد الکبیر الحاج قاسم سلیمانی». دلیریان نیز آن را ریتوئیت کرده است.
میتوان به اظهارات چهار روز پیش علیاکبر ولایتی، مشاور ارشد رهبر ایران در امور بینالملل نیز اشاره کرد. وی در گفتوگوی تلفنی با زیاد نخاله، دبیرکل جنبش جهاد اسلامی فلسطین تاکید کرد: انشاءالله بهزودی در قدس به امامت آیتالله سیدعلی خامنهای نماز میخوانیم. از آن سو، چهل سناتور آمریکایی نیز در نامهای خطاب به جو بایدن، رئیسجمهور ایالات متحده، با اشاره به حمایت ایران از حماس، خواستار لغو مذاکرات برجام شدهاند.
این فعل و انفعالات باعث نگرانی تحلیلگران ایران نسبت به تاثیر تنش غزه بر نشست وین شده است. برای نمون، خلیل آقاپور، کارشناس ارشد، علوم سیاسی اظهار داشته است: همزمان با مذاکرات برجام، شاهد بحران در منطقه، از جمله موشکباران اسرائیل توسط حماس و حملات هوایی به غزه هستیم... آیا این دامی برای شکست مذاکرات وین نیست؟
روزنامه «آرمان ملی» نیز در مقالهای به قلم صادق ملکی، کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه تحت عنوان «برجام و حمله موشکی به اسرائیل» ضمن تاکید بر اینکه «با اندیشیدن به ابعاد و علل بحران موشک باران تلآویو به جشن و خوشحالی زودهنگام تن ندهیم» نوشته است: در مقطعی که مذاکرات برجام در جریان بوده و توان موشکی و سیاست منطقهای ایران عامل اختلاف است، در زمانی که لبنان آبستن تحولات احتمالی علیه حزبالله است، در حالیکه عرضه عراق برای ایران شده است، در هنگامی که روسها آسمان سوریه را برای حمله به نیروهای ایرانی امن کردهاند و پرواز مستقیم از تلآویو به دمشق دارند، چگونگی و ابعاد شعلهور شدن این بحران (غزه) محل تعمق است.
خانم محبوبه ولی نیز در روزنامه «توسعه ایرانی» طی یادداشتی با تیتر «تلاش برای کشاندن منازعه حماس-تلآویو به مذاکرات وین» گفته است: فشارهای تازه به دولت بایدن برای قطع مذاکرات وین به بهانه درگیریهای مقاومت فلسطین و رژیم صهیونیستی، نشان داد که این مذاکرات به قدری شکننده و حساس است که هر آن، یک اتفاق ولو در نقطه دیگری میتواند آن را تحتتاثیر قرار دهد و تقریبا از این روست که تحلیلگران مذاکرات وین را «آزمون زمان» برای طرفین آن میدانند.
این نگرانی دامن محافل دیپلماتیک را نیز گرفته است. جاوید قرباناوغلی، سفیر اسبق ایران در الجزایر گفته است: یکی از اهداف اسرائیل (نتانیاهو) با شروع، ادامه و فجایع غزه وادار کردن ایران به عکسالعمل تند است که در این صورت آمریکا و اروپا به شدت در مقابل ایران خواهند ایستاد که حاصل آن ترک میز مذاکره و به تعویق افتادن و یا شکست مذاکرات احیای برجام و لغو تحریم ها خواهد بود. دامی که ایران هوشمندانه باید آن را مدیریت کرده و از غلطیدن در آن و غلبه احساسات بر عقلانیت پرهیز کند.
امیرعلی ابوالفتح، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل آمریکا اما مسئله را از زاویه دیگری دیده است. او ضمن اذعان به اینکه «تنشها در سرزمینهای اشغالی قطعا بر مذاکرات وین تاثیر میگذارد»، خاطرنشان کرده است: به علت اینکه نظام سیاسی آمریکا تصمیم گرفته که مذاکره کند و به توافق برسد، فشارهای صهیونیستها نتیجه نخواهد داد. آمریکا یک نگاه دیگر به این مسئله دارد و مدعی است ایران به دنبال بمب هستهای است و باید این مذاکرات تداوم یابد تا ایران به این بمب دست پیدا نکند و امنیت خودشان و اسرائیل را میخواهند از این طریق تامین کنند. آمریکا امروز ادعا میکند با مذاکره بهتر میتواند خطرات را علیه خود و اسرائیل کم کند.
