02 ژانویه 2026•بهروزرسانی: 03 ژانویه 2026
استانبول / خبرگزاری آنادولو
حملات گسترده اسرائیل به لبنان در اکتبر 2023 و به ایران در 13 ژوئن 2025، منجر به زیر سوال رفتن حضور حزبالله هم در منطقه و هم در لبنان شده است.
به طور خاص، توجیه اسرائیل برای حمله به لبنان - با استناد به وجود حزبالله - و تضعیف نظامی و سیاسی اخیر حزبالله، همراه با نقش فرضی آن در بیثبات کردن لبنان، مقامات لبنانی را بر آن داشت تا گامهایی در جهت فاصله گرفتن از حزبالله بردارند.
در این زمینه، پس از آتشبس با اسرائیل، دولت لبنان، تحت فشار ایالات متحده و کشورهای غربی، در ۵ آگوست تصمیمی مبنی بر تحت کنترل درآوردن تمام سلاحهای موجود در کشور، از جمله سلاحهای متعلق به حزبالله، را تصویب کرد و به ارتش وظیفه داد تا طرحی را برای اجرای آن تا پایان سال 2025 تهیه کند.
دانیا قلیلات خطیب، محقق و یکی از بنیانگذاران مرکز تحقیقات همکاری و صلح در لبنان و سرحان آفاجان، رئیس مرکز مطالعات ایران در ترکیه (ایرام) ارزیابیهای خود را در مورد حضور حزبالله در لبنان، رویکرد دولت لبنان به حزبالله در دوران جدید و نقش ترکیه در لبنان با خبرنگار آنادولو در میان گذاشتند.
سلاحهای حزبالله دیگر عامل بازدارنده برای اسرائیل نیستند
خطیب اظهار داشت: سلاحهای حزبالله شمشیری دولبه بودند. آنها بهانهای برای حمله اسرائیل به لبنان فراهم کردند و در عین حال، تا حدودی به عنوان عامل بازدارنده علیه اسرائیل عمل کردند. با این حال، این وضعیت با تضعیف جدی قابلیتهای حزبالله پس از حمله پیجری سال گذشته تغییر کرد. سلاحهای (حزبالله) دیگر عامل بازدارنده نیستند.
او در مورد خلع سلاح حزبالله، بر لزوم نوعی توافق تأکید و به عنوان مثال به خلع سلاح گروه تروریستی پ.ک.ک در ترکیه و ارتش جمهوریخواه ایرلند در ایرلند اشاره کرد.
خطیب ادامه داد: خلع سلاح گروههای غیردولتی معمولاً پس از ارائه ضمانتها اتفاق میافتد. شما میخواهید حزبالله خلع سلاح شود، اما تضمینی نمیدهید. دولت لبنان در موقعیتی نیست که تضمین بدهد.
او با تأکید بر اهمیت سرنگونی رژیم اسد در سوریه بر روابط ایران با لبنان و نفوذ منطقهای آن، اظهار داشت: نیروهای نیابتی ایران با سقوط رژیم اسد به طور قابل توجهی تضعیف شدهاند. زیرا تمام عملیات ایران در شرق از طریق دمشق انجام میشد. حتی نعیم قاسم (دبیر کل حزبالله) گفت که سقوط اسد برای آنها ضربه بزرگتری از ترور حسن نصرالله بود.
خطیب خاطرنشان کرد که ایران در طول این روند ترجیح داد در پسزمینه بماند.
او افزود که ایران همچنین بر امور داخلی خود تمرکز و در عین حال تلاش کرد روابط خوبی با کشورهای منطقه برقرار کند.
- ترکیه باید نقش بزرگتری در لبنان ایفا کند
خطیب با بیان اینکه ترکیه بر سوریه متمرکز است و باید «نقش بزرگتری» در منطقه ایفا کند، تأکید کرد که نقش ترکیه در لبنان ثباتبخش خواهد بود.
او اظهار داشت: لبنان فاقد نیروی بازدارنده در برابر اسرائیل است و به آن نیاز دارد. تصمیم احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه برای امضای توافقنامه دفاعی با ترکیه، سیاستی عاقلانه بود.
این محقق استدلال کرد که موضع ضعیف لبنان در مذاکرات یک نقطه ضعف است. لبنان با اسرائیل مذاکره میکند، اما چیزی در دست ندارد. یک طرف ضعیف نمیتواند مذاکره کند زیرا فاقد قدرت چانهزنی است.
- رابطه ایران به واسطه حزبالله باعث بیثباتی در لبنان میشود
دکتر سرحان آفاجان نیز با تأکید بر اینکه ایران عامل اساسی بیثباتی در لبنان است، اظهار داشت: ایران یک دستور کار ژئوپلیتیکی در خاورمیانه دارد و این دستور کار از طریق ساختار شناختهشدهای که تهران آن را «محور مقاومت» مینامد، دنبال میشود.
آفاجان افزود: حزبالله یکی از اساسیترین اجزای این امر است. من کاملاً موافقم که رابطه ایران با حزبالله باعث بیثباتی در لبنان میشود.
او حزبالله را بازیگری بسیار مهم برای لبنان توصیف و از آن به عنوان بازیگری که نمیتوان آن را حذف کرد یاد کرد.
آفاجان به موارد زیر اشاره کرد: با این حال، رابطهای که ایران با حزبالله برقرار کرده است، همیشه نوعی رابطه نبوده که به نفع کل لبنان باشد. نحوه حمایت ایران از حزبالله عموماً منجر به تضعیف قدرت دولت لبنان شده است که ما در حال حاضر شاهد آن هستیم.
- تنش ایران و لبنان
آفاجان با بیان اینکه موضع و اظهارات مقامات ایرانی در مورد حزبالله، مقامات لبنانی را به شدت نگران کرده است، افزود: با نگاهی به آنچه ازهفتم اکتبر در منطقه ما اتفاق افتاده است، این ارزیابی را منطقی میدانم که آنچه ایران «محور مقاومت» مینامد، دیگر به آن اندازه که ایران تصور میکرد، قوی نیست.
او با اشاره به اینکه محور مقاومت، همان طور که تهران شاهد آن است فروپاشیده، اظهار داشت ساختارهایی که ایران بخشی از محور مقاومت میداند، مستقل از ایران به حیات خود ادامه خواهند داد.
- جایگاه ترکیه در لبنان برای ثبات منطقهای ضروری است
آفاجان با یادآوری تشدید مجدد تنشها در سوریه و بیان اینکه ترکیه موضعی جدی در حمایت از ثبات سوریه اتخاذ کرده است، ادامه داد: سوریه و لبنان از نظر تاریخی و ژئوپلیتیکی بخشهای جداییناپذیر یکدیگر هستند. سوریه نمیتواند بدون دستیابی لبنان به ثبات به ثبات دست یابد. عکس این موضوع نیز صادق است.
او اظهار داشت: من معتقدم که جمهوری ترکیه در اینجا تعادل بسیار ظریفی را حفظ میکند و فکر میکنم این تعادل سه رکن دارد. یکی توقف حملات اسرائیل. دوم تقویت دولت مشروع لبنان و سوم عدم اهریمن جلوه دادن حزبالله.
آفاجان اظهار داشت که ترکیه با فعالیت آن شکل از حزبالله که سلاحهای خود را تسلیم کرده در لبنان، مشکلی ندارد.
او در پایان گفت: ترکیه، به یک معنا، برای ثبات منطقه به ثبات در لبنان نیاز دارد. بنابراین، از این نظر، من فکر میکنم که موضع ترکیه در لبنان کاملاً متفاوت از ایران است و دستیابی به ثبات در آنجا برای سیاستهای منطقهای ترکیه و به طور کلی، برای رویکرد آن به ثبات منطقهای، به منظور دستیابی سوریه به ثبات، ضروری است.
