Şeyma Çelik
11 مه 2026•بهروزرسانی: 11 مه 2026
استانبول/ شیما چلیک /خبرگزاری آنادولو
نرگس هاشمی، تصویرگر ایرانی که زبان تصویرسازی مدرن را با اندیشه کلاسیک اسلامی در یک قاب گرد هم میآورد، در سالهای اخیر بهویژه با آثاری که برای انتشارات «کتابه» آماده کرده، توجه بسیاری را جلب کرده است.
آثاری همچون «گفتوگویی در باغِ هشتبهشت با فارابی»، «سفری در کویر با ابنخلدون»، «اطلس شهرهای اسلامی»، «در جستوجوی انسانِ معلّق با ابنسینا» و «میان آتش و پنبه با غزالی» تنها کتابهایی مصور نیستند؛ بلکه بازخوانی دوبارهای از تاریخ اندیشه از خلال رنگ، فضا و حافظه به شمار میآیند. هاشمی با تلفیق عناصر زیباییشناسی سنتی و شیوههای روایی معاصر، زبان بصری منحصربهفردی خلق کرده است.
در گفتوگو با این هنرمند، درباره هنر او، سرچشمههای الهامش و دشواریهای به تصویر کشیدن متفکران جهان اسلام سخن گفتیم.
او با بیان اینکه ما در جهانی زندگی میکنیم که مرزها و خطوط معنایی به طور فزایندهای محو میشوند، میگوید که رسیدن به مخاطبان گستردهتر و گسترش آثارش را یک مزیت مهم میداند.
این هنرمند اظهار داشت که در میان پروژههایی که در ترکیه در آنها مشارکت داشته، «اطلس شهرهای اسلامی» خاصترین اثر برای اوست و همچنین یکی از چالشبرانگیزترین پروژههایی است که تا به حال روی آنها کار کرده است.
دنیای کودکان عمدتاً مبتنی بر تجربیات ملموس است. چگونه مفاهیم انتزاعی و خردمحور را از طریق فرآیندی از کار خلاقانه به تصویرسازیهای خود میآورید؟ آیا فیلتر کردن این مفاهیم از طریق یک لنز آموزشی، هنگام تجسم آنها به تلاش بیشتری نیاز دارد؟
قطعا رساندن پیام این مفاهیم غیر قابل ملموس به کودکان در قالب تصویر کار سخت و دشواری است. در کنار توانایی هنری، نیازمند مطالعه و شناخت عواطف کودکان است. این که چطور مفهومی را تصویرسازی کنیم تا بچه ها را نترساند، گیج نکند و آنها را به درک درستی منتهی کند و همینطور همزمان به آنها اجازه دهد به تفکر و خیالات خود بال و پر بدهند.
به نوعی قرار است مثل یک پزشک ذهن، جراحی ذهنی انجام دهیم، ولی این بار با تصاویر. تصاویری که حتی باعث شکل گیری خلاقیت در آنها می شود. درک مطالب غیر قابل لمس؛ در قالب نوشتار، برای کودکانی که هنوز دایره لغات بالایی ندارند و دنیا را از دریچه ذهن کودکانه تماشا میکنند، کار دشواری هست. و اینجا کار تصویرساز همون قدر اهمیت پیدا میکند که کار نویسنده اهمیت دارد. در واقع هر دو به عنوان مولف در نظر گرفته میشوند که با گذاشتن پازل های تصویر و کلمات کنار هم این درک را برای کودک راحت کنند. وقتی با کودکان کار می کنیم دیگر فقط صرف "هنری بودن اثر و آرت ورک" مطرح نیست. چون قرار نیست کار هنری ما در گالری برای طیف سنی بزرگسالان با برداشت های شخصی متفاوت، به نمایش در بیاید. در اینجا ما با کودکانی طرف هستیم که با دست گرفتن کتاب و تماشای تصویر، سعی می کنند مفاهیم را بهتر در ذهنشان حلاجی و تصویرسازی کنند تا به درک درستی برسند.
به عنوان یک هنرمند ایرانی که با ترکیه نیز همکاری میکند، چگونه بین تکنیکهای سنتی و تولید دیجیتال تعادل برقرار میکنید؟
من همیشه به دیجیتال فقط به عنوان یک ابزار برای کارم نگاه کردم. نه یک تکنیکی متفاوت از چیزی که سنتی خلق می کنم. ابزاری که ساخته شده تا ما راحت تر کار کنیم. تمام سعیام را می کنم، هنگام کار با ابزار دیجیتال، حال و هوای خلق کار به صورت سنتی رو تداعی کنم. از براش های تخت و رنگ های شارپ و شیپ های تند و تیز که تداعی کننده محیط دیجیتالی هستن پرهیز می کنم. حتی لذت می برم از اینکه گاهی اوقات از من می پرسند کارم سنتی خلق شده یا دیجیتال؟ این یعنی مرز بین این دو مشخص نیست و هدف من هم همین هست.
زندگی در ایران چگونه شیوه هنری و آثار شما را شکل میدهد؟ آیا نمادها، نقوش یا مضامینی وجود دارد که آگاهانه آنها را تکرار کنید؟
از نظر جغرافیایی در منطقه ای زندگی میکنیم که شباهت های فرهنگی زیادی بین ما و مردمان کشور همسایه وجود دارد. احساسات یکی از لازمه های هنر هست. این که شعری یا قطعه هنری این چنینی از عمیق ترین لایه های ذهن خلق بشه، خیلی با احساست رابطه مستقیمی می تونه داشته باشه. کشوری که در آن زندگی می کنم، آثار تاریخی و هنری فراوان، همه در شکل گیری خلق آثارم دخیل هستن. من قبل از این که تصویرگری رو شروع کنم، با نگارگری و مطالعه آثار تذهیب ایرانی وارد دنیای هنر شدم. اما سعی می کنم چیزی که هنرمندان در گذشته خلق میکردن رو عینا تکرار نکنم و استایل و امضای شخصی خودم رو داشته باشم. مدرن تر و به روز تر در راستای دنیای جدید. به تذهیب و گل و مرغ ایرانی علاقه بسیاری دارم. همیشه سعی میکنم به صورت مدرن تری این شیوه رو تو کارهام و طرحهام، تا جایی که فضای کار اجازه بده حفظ کنم. تقریبا هیچ تصویرسازی از من پیدا نمی کنید که در اون از گل و گیاهان استفاده نکرده باشم. همون طور که گفتم مگر این که فضاسازی کاری این اجازه را بهم نده. از نظر من گیاهان و درختان قشنگ و کارآمدترین مخلوقات خدا هستن. پس همیشه باید تو کارهام آن ها را ستایش کنم.
از بین پروژههایی که با ترکیه انجام دادهاید، کدام یک برای شما خاصتر است؟
کتابی به اسم " اطلس شهرهای اسلامی" اگر اشتباه نکنم. این کتاب رو برای انتشارات کتبه کار کردم. یکی از چالش برانگیز ترین پروژه هایی بود که تا به حال انجام دادم. انجام دادنش زمان طولانی از من گرفت. مجبور بودم تحقیق زیادی برای هر شهر انجام بدم و این خیلی برام لذت بخش بود. هنگام انجام دادن این پروژه با شهرهای زیادی آشنا شدم که حتی اسم بعضی ها رو نشنیده بودم. با فرهنگ و مکان های تاریخی بی نظیری آشنا شدم. مثل این بود که در خیال خودم به شهرهای زیادی سفر میکردم بدون اینکه سوار هواپیما بشم. برای بعضی از شهرها، حتی خارج از چیزی که نیاز بود تصویرسازی کنم، مقاله می خوندم و این خیلی به دانشم اضافه کرد. بابتش خوشحالم.
تا به حال افتخار این رو نداشتم که برای انتشاراتی به جز کتبه تو ترکیه کار کنم. در انتشارات کتبه تیم خلاق و مهربونی روی کار هستن که خوب حرف هم رو می فهمیم، با اینکه به زبانی به جز زبان مادری با هم صحبت می کنیم. بعد از ترکیه با انتشاراتی از کشور امارات هم همکاری داشته ام. و در ایران هم با انتشارات و مجلات زیادی کار کرده و می کنم.
