Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in ev sahipliğinde "Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla düzenlenen zirve öncesinde liderler aile fotoğrafı için bir araya geldi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkistan Kongre Merkezi'ne gelişinde Tokayev tarafından karşılandı.
Burada çekilen aile fotoğrafında Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ve Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, zirveye gözlemci ülke olarak katılan KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev yer aldı.
Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre, Bakan Hakan Fidan, Türkistan'da düzenlenen TDT Gayriresmi Zirvesi öncesinde yapılan TDT Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı'na iştirak etti.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, zirvede yaptığı konuşmada Azerbaycan'ın kültür başkenti Şuşa'nın işgalden kurtarıldıktan sonra kardeşleştiği ilk şehrin Türkistan olduğunu, kadim şehirlerin de halklar gibi kardeş olduğunu ifade etti.
TDT'nin uluslararası ağırlığının arttığını belirten Aliyev, küresel süreçlerde teşkilatın rolü ve konumunun güçlendiğini, Azerbaycan'ın da işbirliğinin daha da derinleştirilmesi yönünde faaliyet gösterdiğini söyledi.
Aliyev, Zirve'nin konusunun çağın meydan okumaları ve önceliklerini yansıttığına işaret ederek, "Dünya, dijital gelişim ve yapay zekanın yarattığı imkanlar sayesinde yeni bir gelişim aşamasına giriyor. Türk devletleri bu süreçte ön sıralarda yer almalıdır." diye konuştu.
Aliyev, dijital gelişim alanında Türk devletleriyle işbirliğinin başarıyla devam ettiğini belirterek, Avrupa ile Asya arasında "Dijital İpek Yolu" projesinin uygulandığını, projenin parçası olan Azerbaycan ile Kazakistan arasındaki Trans-Hazar Fiber Optik Kablo Hattı'nın gelecek aylarda hizmete alınmasının planlandığını aktardı.
Türk devletleriyle ulaştırma alanındaki işbirliğinin genişlediğini ifade eden Aliyev, mevcut küresel jeopolitik şartlarda Orta Koridor'un öneminin daha da arttığını, hayata geçirilmekte olan Zengezur Koridoru'nun Orta Koridor'un temel bileşenlerinden birine dönüşeceğini kaydetti.
Aliyev, "Ailemiz olan Türk dünyası, 21. yüzyılın etkili jeopolitik güç merkezlerinden birine dönüşmelidir. Azerbaycan bundan sonra da Türk Devletleri Teşkilatının güçlendirilmesi adına çabalarını esirgemeyecektir." ifadelerini kullandı.
TDT zirvesine Türkistan'da ev sahipliği yapmalarının tarihi bağlılığına işaret eden Kasım Cömert Tokayev, "Hoca Ahmet Yesevi, kardeş halkların dünya görüşünün gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. O, insanlık için ortak değerleri yüceltmiş, toplumu iyiliğe, üretkenliğe ve dürüstlüğe davet etmiştir. Büyük düşünür, İslam dinini Türk halklarının anlayışı ve kültürüyle uyumlu hale getirmeyi başarmıştır." dedi.
Tokayev, Kazakistan'ın Yesevi'nin fikirlerine özel önem verdiğini ve bu bağlamda bu yıl ilk kez devlet düzeyinde Hoca Ahmet Yesevi Nişanı'nı ihdas ettiklerini ve ilk nişanın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a takdim edildiğini belirtti.
Türkistan’ı dünyaya tanıtmayı hedeflediklerini belirten Tokayev, bu kapsamda bölgenin ekonomik gelişimine de değinerek, ekonominin yüzde 9,3 büyüdüğünü ve 3,5 milyar dolar yatırım çekildiğini söyledi.
Tokayev, Özbekistan'ın desteğiyle Türkistan'da yeni bir caminin açıldığını aktararak "Bu cami Kazak ve Özbek halklarının dostluğunun tarihi sembolü olacaktır." ifadesini kullandı.
Dünyanın karmaşık ve istikrarsız bir jeopolitik dönemden geçtiğini aktaran Tokayev, "Türbülanslı bir dönemde Türk devletlerinin birliği özel önem taşımaktadır. Çünkü bizi yüzyıllara dayanan ortak tarih birleştiriyor." diye konuştu.
Kazakistan'ın Türk Devletleri Teşkilatının her yönüyle geliştirilmesine ilgi duyduğunu belirten Tokayev, bu kapsamda Türkiye'nin "Türk Devletleri Teşkilatı +" formatının oluşturulmasına yönelik girişimini desteklediklerini ifade etti.
Tokayev, mevcut şartlarda Türk devletlerinin ekonomik ve yatırım alanındaki işbirliğini güçlendirmesi, ortak kalkınma adına çabalarını birleştirmesi gerektiğine inandığını dile getirdi.
Ekonomik ve teknolojik işbirliğinin artırılması gerektiğini belirten Tokayev, dijitalleşme, yapay zeka ve uzay teknolojileri alanlarında ortak projeler geliştirilmesini, Türk devletleri arasında da elektronik belge ve dijital imzaların karşılıklı tanınmasını önerdi.
Uzay alanında uydu iletişimi, navigasyon ve izleme sistemleri gibi projelerde ortak çalışma çağrısı yapan Tokayev, "Bu sayede teknolojik bağımsızlığımızı güçlendirme ve yenilikçi potansiyelimizi artırma imkanı doğacaktır. Örneğin, 'CubeSat-12U' bilimsel uydusunun fırlatılması önemli bir adım olarak değerlendirilebilir." dedi.
Eğitim ve teknoloji alanında "Türk Devletleri Yapay Zeka Merkezleri Ağı" kurulmasını teklif eden Tokayev, ayrıca "Turkic AI" adıyla ortak bir Bilgi Teknolojileri (IT) ve yapay zeka merkezi oluşturulabileceğini söyledi.
Tokayev, Türk Yatırım Fonunun start-up ve altyapı projelerinde daha aktif rol alması gerektiğini belirterek, fonun 600 milyon dolarlık sermayeye ulaştığını hatırlattı.
Ayrıca Türk ülkeleri gençleri arasında yapay zeka ve programlama olimpiyatları düzenlenmesini önerdi.
Tokayev, teknolojik gelişmelerle birlikte kültürel ve manevi değerlerin korunmasının önemine dikkati çekti.
Bu kapsamda bugün Türkistan’da temelini attıkları Türk Medeniyeti Merkezi'nde bilimsel ve kültürel çalışmaların yürütüleceğini açıkladı.
Tokayev, teknolojik gelişim ve insani işbirliğinin güçlendiği bu dönemde Türk dilleri için ortak bir terminolojik temel oluşturulması gerektiğine de dikkati çekti.
Ayrıca Türk dünyasının kültürel mirasını korumaya yönelik uluslararası bir sözleşme hazırlanması çağrısında bulundu.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, "Türk Devletleri Teşkilatının faaliyetleri, Kırgızistan için özel bir öneme sahiptir. Teşkilatın artan potansiyeli ve prestiji, dostluğumuzun ve birliğimizin gücünü açıkça göstermektedir." dedi.
Caparov, Kazakistan'ın Türkistan şehrinde Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in ev sahipliğinde "Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Gayriresmi Zirvesi'ne katıldı.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'e, Kazak halkının sıcak misafirperverliği ve etkinliğin üst düzey organizasyonu için en içten teşekkürlerini sunan Caparov, "Ortak tarihimizin, kültürümüzün ve manevi mirasımızın sembolü olan kadim Türkistan şehrinin, bugünkü görüşmeler için son derece verimli bir platform olacağına inanıyorum." ifadesini kullandı.
Caparov, "Türk Devletleri Teşkilatının faaliyetleri, Kırgızistan için özel bir öneme sahiptir. Teşkilatın artan potansiyeli ve prestiji, dostluğumuzun ve birliğimizin gücünü açıkça göstermektedir." diye konuştu.
"Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla toplandıklarını belirten Caparov, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Dünya, derin değişimlerin eşiğinde. Teknolojilerin yaşamlarımızı ne kadar hızlı değiştirdiği açıkça ortada. Dijital dönüşüm ve yapay zeka, ekonomiyi, eğitimi, sağlık hizmetlerini ve sosyal yaşamın tüm alanlarını etkiliyor. Bugün, uzmanlaşmış kaynakların geliştirilmesi sadece bölgeler için değil, teknoloji ve yapay zeka için de gerçekleşiyor. Bu bağlamda Türk Devletleri Teşkilatının jeo-ekonomik ve teknolojik bir merkez olarak kendini kurma konusunda iyi fırsatları bulunmaktadır."
Caparov, Türk coğrafyasında yapay zeka ve dijitalleşmenin gelişmesinden duyduğu memnuniyete işaret ederek, "Bu alanda işbirliğini güçlendirme zamanıdır. Bilgi alışverişi ve teknolojik entegrasyon sayesinde modern dünyanın gereksinimlerini karşılayabiliriz. Ortak inovasyon potansiyelimiz, yeni ekonomik fırsatlar yaratacak ve bölgeyi küresel bir teknoloji merkezi haline getirecektir." değerlendirmesinde bulundu.
Kırgızistan'ın yapay zeka, finansal teknolojiler ve dijital dönüşüm alanında attığı adımlara değinen Caparov, ülkede dijital ortamların yasal çerçevesini belirleyen Kırgızistan Dijital Kanunu'nun 2026 yılı itibarıyla resmen yürürlüğe girdiğini anlattı.
Caparov, kamu hizmetlerinin dijitalleştirilmesinde tarihi başarılara imza atıldığını vurgulayarak, "Ülkenin dijital yüzü olan Kuzey Portalı (portal.tunduk.kg) üzerinden vatandaşlar 195 kamu hizmetine tamamen çevrim içi erişebiliyor. Pasaport işlemlerinden gayrimenkul ve otomobil alım-satımına kadar tüm işlemler, evden çıkmadan cep telefonuyla kolayca halledilebiliyor. Portal, 16-75 yaş aralığındaki ülke nüfusunun yüzde 80'i tarafından aktif olarak kullanılıyor." diye konuştu.
Son 5 yılda vatandaşlara sunulan elektronik hizmet sayısı 67 milyona ulaşırken, bu hizmetlerin 12 milyondan fazlasının sadece son 4 ayda gerçekleştirildiğini aktaran Caparov, dijital entegrasyonun derinliğini gösteren verilerde, devlet kurumlarının elektronik işlem hacminin 5 milyarı, devlet ile iş dünyası arasındaki işlemlerin de 1 milyar 700 milyonu aştığını bildirdi.
Caparov, dijital dönüşümün eğitim sektörüne de yansıdığını, böylece üniversitelerde yapay zeka, dijital hukuk ve blok zincir teknolojileri alanlarında yeni lisans ve yüksek lisans programlarının başlatıldığını anlattı.
Küresel teknolojik trendlerle uyum sağlamak adına yapay zeka endüstrisini geliştirmek, devlet, iş dünyası ve bilim camiası arasındaki koordinasyonu sağlamak amacıyla Ulusal Yapay Zeka Geliştirme Konseyi'ni kurduklarını belirten Caparov, "Şu anda yapay zeka için müstakil bir yasal çerçeve ve altyapı geliştiriyoruz. Yenilikçi projelerin hayata geçirileceği Ulusal Yapay Zeka Merkezi için de çalışmaları aktif sürdürüyoruz." dedi.
Caparov, sanal para birimleri ve tokenleştirilmiş varlıklar gibi küresel finansal değişimleri yakından takip ettiklerini, bu güçlü dijital ve entelektüel altyapıyla finansal teknolojiler (FinTek) alanında da yeni mekanizmaları hayata geçirmeye hazırlandıklarını kaydetti.
Kırgızistan'da yeni dijital finansal yöntemleri uygulamaya koymak ve sanal varlık sektörü oluşturmak için pratik adımlar atıldığını belirten Caparov, sanal varlık sektörünü geliştirmek ve kripto paraların güvenli kullanımı için yasal normlar oluşturmak amacıyla Cumhurbaşkanlığı bünyesinde bir ulusal konseyin kurulduğunu ifade etti.
Caparov, Uluslararası Chainalysis endeksine göre, Kırgızistan'ın şu anda kripto para birimlerini kabul etme ve bunlarla çalışma açısından dünyada 19. sırada yer aldığını aktardı.
Caparov, Kırgızistan ve Türkiye'nin, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde suçla mücadele amacıyla özel bir konsey kurulmasını ve aranan kişilerin takibi ile anlık bilgi alışverişini sağlayacak ortak bir dijital sistemin hayata geçirilmesini öngören anlaşma taslağı geliştirdiğini, söz konusu anlaşmanın eylülde Astana'da düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı İçişleri Bakanları Toplantısı'nda imzalanmasının hedeflendiğini bildirdi.
Bişkek'te 23 Nisan'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Ulaştırma Bakanları Toplantısı'nda, Kırgızistan'ın öncülüğünde uluslararası yük taşımacılığında elektronik ek belge uygulamasına geçilmesini sağlayan mutabakat zaptının imzalandığını hatırlatan Caparov, taraflara şükranlarını iletti.
Caparov, modern, kapsamlı ve etkileşimli dijital teknolojiler kullanılarak bir dijital müze portalı oluşturulmasını önerdi, Kırgızistan olarak yaklaşık bir yıl önce elektronik imzaların karşılıklı tanınmasına ilişkin bir anlaşma taslak projesine destek verilmesini de istedi.
Cumhurbaşkanı Caparov, 2026 FIFA Dünya Kupası'na katılan kardeş ülkeler Türkiye ve Özbekistan'ı tebrik ederek başarılar dilerken, eylülde Kırgızistan'ın ev sahipliğinde düzenlenecek "6. Dünya Göçebe Oyunları"na üye ülkelerin delegasyon ve sporcularını davet etti.
Mirziyoyev, Kazakistan’ın Türkistan şehrinde düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Gayriresmi Zirvesi’nde konuşma yaptı.
Günümüzde küresel ölçekte çatışmaların arttığını, uluslararası ilişkilerde güven krizinin derinleştiğini ve küresel kurumların etkisinin zayıfladığını belirten Mirziyoyev, "Türk dünyasının entegrasyonu halklarımızın kaderini doğrudan ilgilendiren uzun vadeli stratejik bir meseledir." dedi.
Mirziyoyev, TDT'nin son yıllarda etkili bir uluslararası yapıya dönüştüğünü kaydederek, teşkilat üyesi ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğünün 2025 itibarıyla 2,4 trilyon doları aştığını aktardı.
Zirvenin yapay zeka ve dijital kalkınma temasıyla düzenlenmesinin tesadüf olmadığını vurgulayan Mirziyoyev, Muhammed el-Harezmi, Ahmed el-Fergani, Ebu Reyhan el-Biruni ve Mirza Uluğbey gibi Türk-İslam dünyasının büyük alimlerinin matematik, astronomi ve algoritma alanındaki katkılarının bugünkü yapay zeka teknolojilerinin temelini oluşturduğunu söyledi.
Mirziyoyev, TDT bünyesinde yapay zeka alanında stratejik işbirliği ağı kurulmasını önererek, "Bölgedeki veri merkezlerini yüksek hızlı iletişim kanallarıyla birbirine bağlayacak dijital Türk Koridoru konseptinin geliştirilmesini öneriyoruz." diye konuştu.
Bu yıl Hive şehrinin "Türk Dünyası Gençlik Başkenti" ilan edildiğini anımsatan Mirziyoyev, burada genç liderler forumu ile uluslararası gençlik festivali düzenlemeye hazır olduklarını kaydetti.
Mirziyoyev, Orta Koridor'un stratejik önemine değinerek, bu koridorun Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu hattına entegre edilmesine büyük önem verdiklerini ifade etti.
İklim değişikliği ve çevre sorunlarına karşı ortak hareket edilmesi gerektiğini vurgulayan Mirziyoyev, uydu verilerine dayalı "Türk Devletleri İklim Riskleri İzleme Sistemi" kurulmasını önerdi.
Mirziyoyev, TDT bünyesinde 2027 yılının "Doğayı Koruma Yılı" ilan edilmesini teklif ederek, Semerkant’ta düzenlenecek küresel çevre ve su forumlarına aktif katılım çağrısında bulundu.
Terörizm, aşırıcılık ve siber tehditlere karşı ortak mücadele çağrısı yapan Mirziyoyev, TDT bünyesinde siber güvenlik ve dijital altyapının korunmasına yönelik "Türk Siber Güvenlik İttifakı" kurulmasını teklif etti.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
