Anadolu Ajansı © 2026
آنکارا/خبرگزاری آنادولو
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه که مهمان میز سردبیری خبرگزاری آنادولو بود، به پرسشهای مربوط به تحولات روز پاسخ داد و به ارزیابی مسائل جاری پرداخت.
فیدان با بیان اینکه توافق دفاع مشترک مکه از نظر فنی مشابه ماده 5 پیمان ناتو در خصوص دفاع جمعی است، گفت: اصلا به همین دلیل است که شما یک پیمان امنیتی تشکیل میدهید. به همین دلیل است که کشورهای دیگر در نهایت تصمیم میگیرند به یک ائتلاف بپیوندند؛ برای اینکه از حمایت و پشتیبانی حفاظتی یکدیگر بهرهمند شوند.
وزیر امور خارجه ترکیه درباره «توافق دفاع مشترک مکه» که روز گذشته میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی به امضا رسید، گفت: واقعا روزی تاریخی بود؛ در سیاست خارجیای که تحت رهبری رجب طیب اردوغان، رئیسجمهورمان،دنبال میکنیم، واقعا برخی نقاط عطف وجود دارد که سالهاست تحقق آنها را هدف قرار دادهایم. شاهد رویدادی بودیم که به تحقق یکی از این نقاط عطف مربوط میشود.
فیدان با اشاره به بیثباتیای که سالهاست در منطقه ادامه دارد، اظهار داشت که جنگها، اشغالها، تبعیدها و آوارگی انسانها، در شرق نزدیک و جنوب شرقی ترکیه و در جغرافیایی که در جهان عموماً با عنوان «خاورمیانه» شناخته میشود، رویدادهایی هستند که سالهاست ادامه دارند.
فیدان تاکید کرد که این وضعیت بینظمی، موضوعی بوده که دولت حزب عدالت و توسعه که سالهاست در قدرت است، از نزدیک آن را دنبال و تحلیل کرده و درباره اینکه چگونه میتوان برای این مشکلات یک نظم پایدار ایجاد کرد، اندیشیدهاست.
وی ابراز داشت که طی چند سال گذشته، دیدگاههای خود را در این زمینه بیش از پیش پخته کرده و بر این موضوع تمرکز کردهاند که در عمل چه نوع اقداماتی میتوان انجام داد.
وی افزود: پس از نخستین شناساییها و ارزیابیها، این موارد با طرفهای ذیربط در میان گذاشته شد و در نهایت به مرحله عینی و عملیاتی شدن رسید.
فیدان درباره هدف ترکیه گفت: افزایش مالکیت منطقهای ما اهمیت دارد. زیرا هژمونهایی که از خارج وارد منطقه میشوند، مشکلات منطقه را حل نمیکنند، بلکه آنها را حادتر میکنند و هزینه بسیار بالایی به همراه دارند. کشورهای منطقه باید به سمت سازوکارهای نهادیتری بروند که در آن خودشان بتوانند امنیت خود، ثبات اقتصادی خود، توسعه خود و رفاه خود را تضمین کنند.
فیدان با اشاره به اینکه ترکیه تقریبا با تمام کشورهای منطقه روابط بسیار خوبی دارد، ادامه داد: اما اینها واقعا روابطی بودند که بر شرایط روز، برداشتهای سیاسی و دیدگاهها متکی بودند و ساختاری داشتند که هر لحظه میتوانست تغییر کند. اما سیاست خارجی ترکیه مدتهاست تحت رهبری رئیسجمهورمان یکسان و ثابت است. ما همیشه فکر کردهایم که دائمیتر کردن این وضعیت مفیدتر است. موضوعاتی که از آنها با عنوان "روابط برادرانه" یا "روابط" یاد میکنیم، برای ثبات کل منطقه باید به نقطهای برسد که ساختاریتر، حرفهایتر و قادر به ادامه یافتن به صورت مستقل باشد.
فیدان درباره چشمانداز منطقهای ترکیه نیز گفت: در یک منطقه، در واقع به یک ائتلاف دفاعی نیاز است. کشورها بدون اینکه از امنیت یکدیگر اطمینان داشته باشند، نمیتوانند ساختارهای اقتصادی را بر روی آن بنا کنند. این موضوعی است که تاریخ نیز آن را نشان داده است. ما این را در اتحادیه اروپا هم دیدیم. شاهد بودیم که جامعه اقتصادی اروپا در فضایی که چتر امنیتی آمریکا فراهم کرده بود، شکل گرفت و سپس تکامل پیدا کرد. در اینجا نیز اراده بزرگی برای برطرف کردن بیثباتیهای موجود در منطقه، یا دستکم متوقف کردن آنها، و افزایش رفاه مردم منطقه از طریق ایجاد یکپارچگی اقتصادی و اجتماعی گستردهتر وجود دارد.
فیدان با بیان اینکه این کار آسانی نیست و آگاه هستند که هنوز در ابتدای راه قرار دارند، گفت که برای این منظور، همه آمادگیهای ذهنی و مفهومی و همچنین برنامههای لازم وجود دارد.
فیدان با بیان اینکه درباره نحوه اجرای نهادی این موارد نیز مطالعاتی انجام دادهاند، گفت: میدانیم هنگام انجام این کارها با چه نوع مشکلاتی مواجه خواهیم شد. من دقیقا 2 سال و 8 ماه است که بهطور مستمر با شرکایمان، شرکایی که با آنها توافق را امضا کردهایم و دیگر کشورهای منطقه در حال گفتوگو هستم. رئیسجمهورمان نیز طبیعتا در دیدارهایی که در سطح سران انجام میدهد، همواره این موضوع را مطرح میکند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه توافق دفاع مشترک مکه طی 2 سال آماده شده است، گفت: بله، منظور گذار آن از سطح ایده به چارچوب و از چارچوب به مرحله توافق است.
وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه توافق دفاع مشترک مکه از نظر فنی مشابه ماده 5 پیمان ناتو در خصوص دفاع جمعی است، گفت: اصلا به همین دلیل است که شما یک پیمان امنیتی تشکیل میدهید. به همین دلیل است که کشورهای دیگر در نهایت تصمیم میگیرند به یک ائتلاف بپیوندند؛ برای اینکه از حمایت و پشتیبانی حفاظتی یکدیگر بهرهمند شوند.
فیدان با اشاره به اینکه این توافق برای کشورهای امضاکننده تعهد ایجاد میکند، گفت: ترکیه از سال 1952 عضو ناتو بوده و سالهاست در نشستهای ناتو شرکت میکند.
فیدان با یادآوری اینکه آخرین نشست سران ناتو در آنکارا برگزار شد، اظهار داشت که ناتو در طول تاریخ خود یک یا دو بار تصمیم به مداخله مشترک گرفته و وارد عملیات شده است.
وزیر امور خارجه ترکیه گفت: یکی، از موضوعی در افغانستان حمایت کرد و یکی هم در کوزوو حمایت کرد؛ به جز این موارد، آمادگیهای ناتو و بزرگترین عامل بازدارندگی ناتو، ایجاد یک توانایی بازدارندگی در موضع دفاعی است. 'یعنی میگوید': اگر به من حمله کنی، من آمادهام و چنین قدرت نظامی بزرگی با این تعداد اعضا در اختیار دارم. قدرت مرا آزمایش نکن. بنابراین به من حمله نمیشود. منطقهای که من در آن حضور دارم نیز با حل هر مشکلی که در زمینه سیاسی و اقتصادی دارد، توسعه پیدا میکند و در مسیر عادیتری پیش میرود.
فیدان با تاکید بر اهمیت این موضوع، خاطرنشان کرد: آنچه مانع پیشرفت تمامی تحولات میشود، خشونت، جنگ و اشک است. شما قدرت بازدارندگی خود را افزایش میدهید. نکته دوم این است که در چنین ائتلافهایی، مسئله صرفا ارسال پیام به بیرون نیست؛ کشورهایی که این ائتلاف را امضا میکنند، نشان میدهند و متعهد میشوند که تهدیدی علیه امنیت یکدیگر نخواهند بود، بلکه برعکس، ضامن امنیت یکدیگر خواهند بود. نقطه آغاز همین است. وقتی وارد یک ائتلاف امنیتی میشوید، موضوع مقابله با یک بازیگر خارجی نیست، بلکه موضوع در داخل این است که ما از این پس در همبستگی با یکدیگر هستیم و اجازه نمیدهیم از یکی به دیگری آسیبی برسد.
فیدان با اشاره به اینکه این موضوع نقطه آغاز مهمی است، گفت پس از آن باید بر اساس تهدیدهای موجود، سازوکارهای لازم طراحی و اجرا شود.
وزیر امور خارجه ترکیه در پاسخ به این پرسش که «موضوعی که بیش از همه مورد کنجکاوی است این است که آیا در صورت وقوع حمله، بلافاصله تعهدی ایجاد میشود؟ این تعهد چگونه عملیاتی خواهد شد؟» گفت: اگر به متن توافق نگاه کنیم، تعهدات کلی در آن وجود دارد. اینکه این تعهدات کلی در عمل، به چه شکلی و چگونه اجرا شوند، همانطور که همیشه گفتهام، به بحث و بررسی و تصمیمگیری شوراهای مربوطه بستگی دارد.
فیدان با بیان اینکه یک کشور باید در این زمینه درخواست کمک کند، گفت: نوع و ماهیت کمک نیز توسط همان کشور تعیین خواهد شد.
فیدان اذعان داشت: ممکن است بگوید "من به اطلاعات و دادههای اطلاعاتی نیاز دارم، به پشتیبانی لجستیکی نیاز دارم، به مهمات نیاز دارم و اگر نشد، در مرحلهای پیشرفتهتر به واحدهای نظامی نیاز دارم." اینها موضوعاتی چندمرحلهای هستند که بر اساس ابعاد و سطح تهدید تغییر میکنند. دیدگاهی که ما در مطالعات انجامشده تا امروز مطرح کردهایم این است که اکنون بهصورت ساختاری یک کمیته وزیران خواهیم داشت. همانند ناتو، یک کمیته سیاسی و نظامی متشکل از وزیران امور خارجه، وزیران دفاع و رؤسای ستاد کل وجود دارد. کمیته سیاسی و نظامی، کمیتهای است که چشمانداز ارائهشده از سوی رهبران را در چارچوب این ائتلاف به تصمیم تبدیل میکند و مطالعات لازم را انجام میدهد. همچنین یک دبیرخانه کل و یک تشکیلات وجود خواهد داشت که چشمانداز ارائهشده از سوی این کمیته را عملیاتی خواهد کرد.
فیدان با تاکید بر اینکه این یک گام ساختاری مهم است، گفت: اینطور نیست که ما اینجا توافق را امضا کنیم و بعد از هم جدا شویم. این دبیرخانه کل، پس از آن، موضوعات مربوط به این ائتلاف دفاعی میان 3 کشور را از نزدیک دنبال خواهد کرد و بر اجرای تصمیمات اتخاذشده نظارت خواهد داشت. البته ما هنوز در این زمینه کار را آغاز نکردهایم، چون امضاها بهتازگی انجام شده است. احتمالا پس از نخستین نشست کمیته، موضوعاتی که ما به عنوان وزیران برای تایید رهبران ارائه خواهیم کرد، شامل تشکیل دبیرخانه، ساختار آن، نحوه فعالیت آن و نخستین مأموریتهایی خواهد بود که به آن محول میشود.
فیدان افزود: البته در اینجا موضوعات بسیار زیادی وجود دارد؛ موضوعات نظامی، از جمله یک مسئله بسیار مهم که ما آن را "قابلیت همکاری مشترک" مینامیم و در ناتو با عنوان "interoperability" مفهومپردازی شده است. یعنی کشورهایی که ساختارهای نظامی متفاوتی دارند بتوانند در کنار یکدیگر فعالیت و همکاری کنند؛ آموزش متقابل، موضوعات مربوط به پشتیبانی، مسائل لجستیکی، تحلیل تهدیدها، تبادل اطلاعات و مهمتر از همه همکاری در حوزه صنایع دفاعی. دیروز، موضوعی که بیش از همه میان رهبران مطرح شد، همکاری در حوزه صنایع دفاعی و بهرهمندی کشورها از فناوریهای موجود در این حوزه از یکدیگر بود.
فیدان با بیان اینکه این یک کار نهادی جدی است که به استمرار نیاز دارد، گفت: این همکاری در درون خود به یک روند مستمر و خودکار تبدیل خواهد شد.
فیدان اظهار داشت: کشورها وقتی تحت فشار قرار میگیرند، دیگر در موقعیتی نخواهند بود که بگویند "خب، ما قرار بود با هم چه کار کنیم؟" موضوعی که ما همیشه بر آن تأکید کردهایم این است که در سیاست خارجی یا هر موضوع دیگری، نباید موفقیت را به تصادف واگذار کرد؛ باید آن را نهادینه کرد و استمرار بخشید.
وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه کشورها باید حول منافع مشخص در یک ائتلاف شکل بگیرند، گفت: این 3 کشور، کشورهای هستهای هستند.
فیدان در ادامه گفت: وقتی به مواضع سیاست خارجی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه نگاه میکنید، این کشورها دارای سیاستهای توسعهطلبانه نیستند. آنها در داخل مرزهای خود مشغول مسائل خود و توسعه خود هستند و در صورت امکان، از طریق روابط خوب و همسایگی نیز میخواهند به محیطی که در آن قرار دارند، کمک مثبت کنند.
فیدان در پاسخ به پرسشی درباره هدف توافق دفاع مشترک مکه از نظر بازدارندگی گفت: همانطور که گفتم، در حال حاضر ما هیچ موضوعی به عنوان یک تهدید مشترک نداریم که آن را به صورت مکتوب درآورده و پای آن را امضا کرده باشیم. ما متعهد میشویم که "از این پس به امنیت یکدیگر از نزدیک توجه خواهیم کرد." این یک نقطه آغاز است.
وی با اشاره به اینکه بحثها در این زمینه «پیش از فضای جنگ کنونی» آغاز شده بود، اظهار داشت که در آن زمان جنگ ایران و آمریکا/اسرائیل وجود نداشت، اما آنها پیشبینی کرده بودند که آمریکا در منطقه بار دیگر نگرانیهای امنیتی خود را تغییر خواهد داد و مجموعه دیگری از رویدادها و همچنین مبارزه ترکیه با تروریسم خود این کشور در دستور کار قرار خواهد گرفت.
فیدان درباره کشورهای عضو توافق دفاع مشترک مکه گفت: وقتی به مواضع سیاست خارجی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه نگاه میکنید، این کشورها دارای سیاستهای توسعهطلبانه نیستند. آنها در داخل مرزهای خود مشغول مسائل خود و توسعه خود هستند و در صورت امکان، از طریق روابط خوب و همسایگی نیز میخواهند به محیطی که در آن قرار دارند، کمک مثبت کنند.
وی با بیان اینکه این کشورها از سبک و ظرفیتهای متفاوتی برخوردارند، گفت: حالا وقتی ما با این کشورها گرد هم میآییم، طبیعتا تبدیل به یک سازمان دفاعی میشویم. یعنی رویکردی از این جنس نیست که "بیایید به صورت تهاجمی پیش برویم و در فلان جا با هم فلان کار را انجام دهیم." بنابراین، تا زمانی که این ائتلاف چه از داخل منطقه و چه از خارج منطقه مورد حمله قرار نگرفته باشد، نمیتواند با هیچ کشوری اختلاف یا خصومتی داشته باشد. اما طبیعتا ترکیب قدرتی که ما برای کمک به ثبات منطقه ایجاد کردهایم، نقش سازندهای خواهد داشت.
وزیر امور خارجه ترکیه تصریح کرد: کشورهایی که به کشورهای عضو توافق دفاع مشترک مکه حمله نمیکنند، «هدف» این توافق نیستند.
فیدان با تاکید بر اینکه این ائتلاف هم از نظر حقوقی و هم از نظر سیاسی و راهبردی، موضوعی است که بهطور گسترده مورد بررسی و موشکافی قرار گرفته، ابراز داشت: در این زمینه هیچ مشکلی وجود ندارد.
فیدان با اشاره به اینکه کشورهای دیگری نیز چنین توافقهایی را منعقد کردهاند، از کشورهای عضو ناتو که پیشتر چنین توافقهایی امضا کردهاند، مثالهایی آورد.
فیدان با تاکید بر اینکه این موضوع پدیده جدیدی در چارچوب ناتو نیست، گفت: ترکیه نیز طبیعتاً کشوری است که از آگاهی نسبت به مسئولیت خود برخوردار است. ما به هیچ وجه در موقعیتی نیستیم که این جغرافیاهای متفاوت و اولویتهای متفاوت را در تعارض با یکدیگر قرار دهیم.
فیدان با بیان اینکه این حوزهای است که باید مدیریت شود، اذعان داشت که این موضوع را در دیدار خود با همتای آلمانیاش نیز مطرح کرده است.
فیدان با اشاره به اینکه هدف ترکیه در اینجا به «مالکیت منطقهای» مرتبط است، گفت: آنکارا در بسیاری از مناطق راهبردی دارای وزن و نفوذ است و پیام داده که چنین ابتکاری باید در اروپا نیز شکل بگیرد.
فیدان با اشاره به اینکه در زمینه معماری امنیتی با اروپا چه اقداماتی میتوان انجام داد نیز گفتوگوهای جدی صورت گرفته، گفت: ترکیه با توجه به موقعیت جغرافیایی خود، از طریق قفقاز، خاورمیانه، دریای سیاه، مدیترانه و بالکان، یک جهتگیری راهبردی نسبت به اروپا و جغرافیای گستردهتر اروپا دارد. در اینجا شما باید برای هر حوزه راهبردی یک دیدگاه و رویکرد ایجاد کنید و این دیدگاهها را با یکدیگر هماهنگ کنید، حتی اگر در این میان حوزههایی از تنش شکل بگیرد.
فیدان با بیان تجربیات ترکیه در این زمینه، اظهار داشت که آنکارا در ناتو کشوری است که در قبال خاورمیانه و قفقاز، شرایط جغرافیایی متفاوتی دارد و این موضوع مورد تحلیل قرار گرفته است.
فیدان با اشاره به گستردگی حوزه راهبردی ترکیه گفت در هر حوزه راهبردی، مواضع و شرایط متفاوتی از یکدیگر وجود دارد.
وی با تاکید بر ضرورت ایجاد معماری امنیتی و اقتصادی در این مناطق گفت: از آنجا که ما با یک رویکرد هژمونیک پیش نمیرویم، باید این کار را با مشارکت کشورهای منطقه انجام دهیم. پس از توافق در قفقاز، انشاءالله؛ در حال حاضر آتشبس برقرار است و آتشبس خوبی است که بهخوبی در حال اجراست. ارمنستان و جمهوری آذربایجان به سمت یک توافق صلح پایدار پیش میروند و ما از این روند حمایت میکنیم. در حالی که از آن حمایت میکنیم، در ذهن خودمان یک چشمانداز برای معماری امنیتی و اقتصادی داریم.
فیدان در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا میتوان ساختاری مشابه را در مناطقی مانند قفقاز و آسیای مرکزی نیز ایجاد کرد، گفت: اینها در زمان لازم قابل ایجاد هستند. گاهی ممکن است نیاز به اقتصاد بیشتر باشد. اما همانطور که میدانید، بزرگترین مشکل خاورمیانه در حال حاضر این است که جنگهای متقابل، بیاعتمادیها و درگیریها وجود دارد؛ بنابراین باید با معماری امنیتی آغاز کرد. در اروپا نیز جستوجویی برای یک معماری امنیتی وجود دارد.
فیدان افزود: امکان هماهنگ کردن معماریهای امنیتی اروپا و خاورمیانه از طریق ترکیه، در بلندمدت و حتی میانمدت، وجود دارد. آمادگیهای ذهنی و فکری آن در واقع شکل گرفته است. یعنی زمانی که ما در این زمینه سناریوها را بررسی میکنیم، میبینیم که در اروپا نیز رویکرد چندان توسعهطلبانهای وجود ندارد. آنها نیز دارای این درک و نگاه هستند که "در محیطی که در آن قرار داریم، کسی به ما حمله نکند، اقتصاد و توسعه خوبی داشته باشیم و در حوزه اقتصادی بتوانیم در وضعیت رقابتی قرار داشته باشیم." ما صراحتا معتقدیم که میتوان این جایگاهیابیهای راهبردی را با یکدیگر هماهنگ کرد.
وی تصریح کرد: اما همانطور که گفتم، موضوعاتی که مدت بسیار طولانی است با هر دو طرف، یعنی شرکایمان در خاورمیانه و اروپا، درباره آنها بحث کردهایم، بهتدریج در حال شکلگیری هستند. اینها موضوعاتی هستند که به طور کلی مورد پذیرش قرار گرفتهاند، اما عملیاتی شدن آنها در عمل زمان میبرد. تحول در اروپا، تحولی خواهد بود که به زمان طولانیتری نیاز دارد.
فیدان درباره نشست سران ستادهای مشترک نیروهای مسلح 40 کشور که به دعوت عربستان سعودی و با محوریت بررسی امنیت دریای سرخ برگزار شد، گفت: (سعودیها) در واقع موضوع را از منظر امنیت تجارت جهانی و تأمین امنیت بابالمندب مطرح کردند. یعنی موضوع را به این شکل مطرح نکردند که “بیایید در مشکل دوجانبه ما با حوثیها به ما کمک کنید.”
فیدان با بیان اینکه در این زمینه باید وارد دادههای تجاری و جزئیات فنی شد، گفت: ما پیشتر نیز گفته بودیم که در جنگ و درگیری کنونی در خلیج، بسته شدن تنگه هرمز از نظر تأمین انرژی، تأثیر مستقیم و بسیار زیادی بر ما ندارد. زیرا ما این موضوع را طی سالهای طولانی، به نوعی از طریق خطوط لوله تضمین کردهایم.
فیدان با بیان اینکه بسته شدن مسیر تجاری دریای سرخ مستقیما با منافع ترکیه مرتبط است، گفت: بنابراین اینکه ما در این زمینه علاقه و توجه نظامی نشان دهیم، یعنی در شرایطی که جامعه بینالمللی در آنجا گرد هم آمده و در حال بررسی این است که در اینجا چه تدبیری اتخاذ کنیم، کاملا طبیعی بود. رئیسجمهورمان نیز در این زمینه مجوزهای لازم را صادر کردند. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ما در این نشستها شرکت میکند. یعنی ترکیه نیز باید در اینجا یک چشمانداز بزرگ داشته باشد.
فیدان با اشاره به اینکه دریای سرخ از طریق کانال سوئز در قسمت شمالی به دریای مدیترانه راه پیدا میکند، ابراز داشت: مهمترین کشور مدیترانه ما هستیم. در مدیترانه، جایی که بنادر بزرگ و فعالیتهای تجاری وجود دارد، همه کشتیهای باری که کالاها را از نقطهای به نقطه دیگر منتقل میکنند، حتما در یک بندر توقف دارند. بنابراین، ما نیز طبیعتا باید حضور داشته باشیم تا در خصوص هرگونه سازوکاری که در آنجا شکل میگیرد، صاحب نظر و نقشآفرین باشیم. یعنی چیزی طبیعیتر از این وجود ندارد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا این وضعیت بر نقش میانجیگرانه ترکیه تاثیر خواهد گذاشت یا خیر، گفت: روسیه نسبت به ناتو حساسیت دارد. با اوکراین نیز در حال جنگ است. ترکیه هم یک کشور عضو ناتو است. بسیاری از کشورهای ناتو از اوکراین حمایت میکنند، اما این مانعی برای میانجیگری نیست. این موضوع تا حدی به این مربوط است که شما به عنوان یک کشور کجا ایستادهاید و چگونه عمل میکنید. در اینجا، اعتماد همگان به رهبری سیاسی شما، یعنی به رئیسجمهورمان، در این زمینه کاملا و بهشدت وجود دارد. من صراحتا هیچ مشکلی در این زمینه نمیبینم. زمانی که طرفها به میانجی نیاز داشته باشند و به این باور برسند که ترکیه میانجی مناسب است، هیچ دلیلی وجود ندارد که ترکیه نتواند از عهده این کار برآید. من در اینجا مشکلی نمیبینم.
فیدان با اشاره به اینکه گاهی از او پرسیده میشود «شما چگونه از تنش میان عربستان سعودی و ایران تأثیر خواهید پذیرفت؟»، گفت: (سعودیها) درباره ایران، یعنی راهبرد و نیتی از این جنس ندارند که "بیایید با ایران بجنگیم، ایران را نابود کنیم، در ایران فلان کار را انجام دهیم." آنها در این زمینه دیدگاههای متفاوتی دارند. بهویژه بر این باورند که خشونتی که در تنگه هرمز ادامه دارد، باید هرچه سریعتر متوقف شود. مهمترین توصیهای که آنها به آمریکاییها کردهاند، همین بوده است؛ حتی چند روز پیش، زمانی که ما در مکه بودیم، جناب محمد بن سلمان این موضوع را برای ما توضیح داد. همچنین در دیداری که با آقای ترامپ داشتند، بر این موضوع تاکید کردند که این جنگ باید هرچه سریعتر متوقف شود و مداخله نظامی، به هیچ وجه مداخله نظامی علیه ایران، راهحل نیست و این مسئله باید از طریق گفتوگو و توافق حلوفصل شود. آنها چنین موضعی دارند.
فیدان با تاکید بر اینکه هر اندازه هم کشورها متحد داشته باشند، هیچ جنگی در منطقه نمیتواند آنها را از آسیب دیدن مصون نگه دارد، گفت: اما طبیعتا باید به اندازهای بازدارندگی داشته باشید که مورد حمله قرار نگیرید. با این حال، مشکلات باید به شیوههای متفاوتی مدیریت شوند. اکنون مسئله عربستان سعودی، موضوعی نیست که صرفا به دلیل وجود مشکل میان عربستان سعودی و ایران، روابط آنها به این نقطه رسیده باشد. آمریکا و اسرائیل نیز در مقطعی باعث شدند این مسئله به این نقطه برسد، زیرا میان آنها (عربستان و ایران) مشکل وجود داشت.
فیدان در پاسخ به این پرسش که آیا این مسائل را با طرفهای ایرانی خود نیز مطرح کرده است یا خیر، گفت: ما بیش از 2 سال است که در منطقه درباره این موضوع صحبت میکنیم. دورههایی نیز بوده که این مسائل را با ایرانیها مطرح کردهایم. یعنی زمانی که ایران مشکلات خود را در منطقه حل کند، زمانی که لازم باشد در سیاستهای سازنده منطقه مشارکت کند و وارد این فضای جمعی شود، به نقش آنها نیز نیاز است. ما همیشه این را میگوییم؛ یعنی ایرانیها با این موضوع بیگانه نیستند.
فیدان با بیان اینکه باید از تجربیات درس گرفت، گفت: آنچه ما به آن "نمونههای بهترین عملکرد" یا "best practice" میگوییم، خارج از ناتو در حال حاضر سازمان دفاعی بزرگ و پایدار چندانی وجود ندارد. این نیز تجربه عظیمی در اختیار ما قرار میدهد. نمونههای موجود در اینجا طبیعتا مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
فیدان با یادآوری اینکه برای اتخاذ تصمیمهای راهبردی در سطوح سیاسی و نظامی، کمیته وزیران و کمیته وزیران دفاع وجود دارد، توضیح داد که این کمیتهها با یکدیگر ادغام شدهاند.
وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه «یک کمیته راهبردی سیاسی و نظامی تشکیل شده است. در این کمیته وزیر امور خارجه، وزیر دفاع ملی و رئیس ستاد کل نیروهای مسلح حضور دارند»، اظهار داشت: تصمیماتی که این کمیته اتخاذ خواهد کرد، در چارچوب چشمانداز رهبران خواهد بود.
فیدان با بیان اینکه این کمیته باید در مقاطع مشخصی از سال تشکیل جلسه دهد، گفت: یک دبیرخانه وجود دارد که یک ساختار نهادی است. یک دبیرخانه کل تشکیل خواهد شد. جزئیات مربوط به ساختار، تشکیل و نحوه فعالیت آن را در نخستین نشست با طرفهای خود بررسی خواهیم کرد. مقرر کردهایم که مرکز دبیرخانه در عربستان سعودی باشد. درباره اینکه واحدهای دیگری که بعداً تشکیل خواهند شد چگونه باشند نیز میان خودمان تصمیم خواهیم گرفت.»
فیدان با اشاره به اینکه رزمایشها و آموزشهایی برگزار خواهد شد، گفت بدون انجام این اقدامات نمیتوان قابلیت همکاری مشترک و امکان اقدام مشترک را به وجود آورد.
وزیر امور خارجه ترکیه اذعان داشت: زیرا بعد از مدتی، زمانی که خود را در یک سناریوی نبرد مشترک ببینید، اینکه سامانههای تسلیحاتی و سامانههای ارتباطی شما چگونه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و چگونه با هم هماهنگ شوند، موضوعات مهمی هستند. اینها اقداماتی هستند که پس از تشکیل دبیرخانه انجام خواهند شد. این ساختار باید در این زمینه استانداردهایی تدوین کند. تحلیلها و ارزیابیها نیز موضوع جداگانهای است. کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد. همانطور که میدانید، ناتو یک دبیرخانه کل بزرگ در بروکسل دارد.»
فیدان با یادآوری اینکه یک ستاد نظامی نیز وجود دارد، توضیح داد که اینها ساختارهای بسیار بزرگی هستند و ناتو یک ائتلاف نظامی عظیم است.
فیدان با اشاره به اینکه کشورهای دیگری نیز وجود دارند که میخواهند به توافق مکه بپیوندند، اما او نمیخواهد نام آنها را اعلام کند، گفت: آنها هنگام تدوین توافق درباره این موضوع با دشواری در تصمیمگیری مواجه بودهاند.
وی افزود: ترجیح غالب سایر شرکای ما، همانطور که در ماده مربوطه در این توافق نیز بیان شده، این است که 3 کشور، کشورهای هستهای و بنیانگذار این توافق باشند. آنها در تعیین اصول، استانداردها و به عبارتی در تعیین تداوم و بقای این ساختار، نقش فعال داشته باشند. اما با تأیید این کشورهای هستهای، کشورهای دیگر نیز به این ساختار بپیوندند. در چشمانداز رئیسجمهورمان، از ابتدا قرار بر این است که ما به 3 کشور محدود نمانیم و این ساختار را بیش از پیش گسترش دهیم.
فیدان درباره توافق مکه گفت: این مهمترین گام برای برقراری ثبات پایدار در این منطقه است. ببینید، این منطقه طی 100 سال گذشته، از زمانی که عثمانی از منطقه خارج شد، به شکلی یا به شکلی دیگر، همواره با بیثباتی یاد شده است. اما اکنون کشورهای منطقه، یعنی خودشان، با گرد هم آمدن و بر عهده گرفتن مسئولیتهای خود، در حال برداشتن گامهای مهمی هستند.
فیدان با اشاره به اینکه با توجه به موقعیت جغرافیایی پاکستان، دامنه این ابتکار حتی از تعریف کلاسیک «خاورمیانه» نیز فراتر میرود، گفت: یعنی ما از زاویه یک منطقه گستردهتر به موضوع نگاه میکنیم. این نیز از نظر ما نکته مهمی است.
فیدان با بیان اینکه نام این ائتلاف در حال حاضر «ائتلاف مکه» یا «ائتلاف دفاعی مکه» است، گفت: نام نهایی آن به مرور زمان تثبیت خواهد شد.
وی با تاکید بر اینکه چهارگانه منطقهای متشکل از مصر و 3 کشور دیگر، یک بستر سیاسی بسیار مهم است و به فعالیت خود ادامه خواهد داد، تصریح کرد: مصر نیز در همه مسائل، طبیعتا شریک ماست. من معتقدم در مرحله بعد، مصر نیز در میان ما (در ائتلاف) خواهد بود. در واقع، ما همین حالا نیز با یکدیگر به گونهای رفتار میکنیم که گویی عضو ائتلاف هستیم؛ روابط ما با همه کشورها نیز به همین شکل است. در آنجا چند موضوع فنی وجود دارد. وقتی این موارد عملیاتی شوند، هیچ دلیلی وجود ندارد که مصر نیز در این ائتلاف حضور نداشته باشد. اما چهارگانه منطقهای همچنان اهمیت خود را حفظ میکند. مصر کشور مهمی است و در این زمینه، نه پاکستان و نه عربستان سعودی اختلاف نظری با ما ندارند.
فیدان درباره «جنگ روسیه و اوکراین» گفت: وقتی این نابودی، یعنی فرسایش در جبهه، به فرسایش در پشت جبهه تبدیل شود، موضوع دیگر مسئله این نیست که آیا یک جنگ یا یک نبرد در یک جبهه را میبازید یا نه؛ بلکه به موضوعی مربوط به موجودیت یا عدم موجودیت ملت تبدیل میشود. در این صورت، هر آخرین امکانی را که در اختیار داشته باشید، استفاده میکنید.
وی با بیان اینکه در بحران آمریکا و ایران، مهمترین اولویتی که همه روی آن کار میکنند، دستیابی به توافقی برای باز شدن تنگه هرمز است، یادآور شد که در مرحله نخست تفاهم حاصلشده میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان در 14 ژوئن، مقرر شده بود در ازای آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران از سوی آمریکا، تنگه هرمز باز شود و ایران نیز به مدت «60 روز» از کشتیهایی که از این آبراه راهبردی عبور میکنند، هزینهای دریافت نکند.
فیدان با اشاره به اینکه پیشنهادها در این زمینه به مرحلهای مشخص رسیدهاند، اظهار داشت که در پی توافق کامل بر سر روند و سازوکار میان عمان و ایران، نتیجه حاصل خواهد شد و افزود که به این نتیجه نزدیک هستند.
فیدان با بیان اینکه «گاهی میبینیم که روندهای تصمیمگیری در داخل ایران نیز به دلایلی قابل درک ممکن است طولانی شود»، گفت: شرایطی که رهبری در آن قرار دارد، تهدید امنیتی و امکان دسترسی نیز اهمیت دارد.
وی با اشاره به اینکه کشورهای منطقه، آمریکا، کشورهای اروپایی و آسیایی خواهان باز شدن هرچه سریعتر این تنگه هستند، بر این موضوع تاکید کرد.
فیدان گفت: ما به عنوان ترکیه با طرفها گفتوگو میکنیم. اگر جایی در این روند وجود داشته باشد که فکر کنیم روند در آنجا متوقف شده است، تلاش میکنیم آن را باز کنیم.
وی تاکید کرد که طرفها مستقیما با یکدیگر گفتوگو میکنند و در این زمینه مشکلی وجود ندارد.
فیدان با بیان اینکه طرفها در حال گفتوگو درباره نحوه تنظیم عبور و مرور از تنگه هرمز در شرایط کنونی هستند، گفت: شاید یکی دو کمک اضافی از سوی یکی دو کشوری که در تنگه دارای مرز هستند، ارائه شود.
وزیر خارجه ترکیه با یادآوری اینکه مهمترین موضوع برای ورود به مرحله دوم «طرح صلح غزه»، کنار گذاشتن سلاحها از سوی حماس در ازای تحقق برخی شرایط است، گفت: اسرائیل در آغاز این روند تردید کرد. ما استراتژیهای اسرائیل را بهخوبی میشناسیم. اسرائیل هیچگاه فکر نکرده که حماس و فلسطینیها توانایی حل برخی مسائل از طریق دیپلماتیک را دارند. بنابراین در این مسائل چنین موضعی اتخاذ کرد. هر زمان که یک مسئله حل میشد، آن را به مرحله بعدی موکول میکرد.
فیدان با یادآوری اینکه اسرائیل حدود 4 تا 5 ساعت پس از پذیرش پیشنهاد حماس، حملهای را انجام داد که به شهادت 18 نفر منجر شد، گفت: این کاری است که اسرائیل همیشه انجام داده ، اما دیگر در این زمینه حتی یک جمله از سوی هیچکس برای حمایت از اسرائیل وجود ندارد. یعنی حتی محافل صهیونیستی که بیشترین حمایت را از اسرائیل دارند نیز وقتی صحبت از چنین موضوعی به میان میآید، نمیتوانند از آن حمایت کنند.
فیدان اظهار داشت که معتقد است فلسطینیها رویکردی را که حماس در پیش گرفته است، یعنی رویکردی که «موجودیت مردم فلسطین را بر موجودیت خود مقدم میداند»، مورد تقدیر و حمایت قرار خواهند داد.
وی با تاکید بر اینکه تا زمانی که هدف اصلی اسرائیل «فلسطینزدایی از غزه» باشد، این کشور به چنین بازیهایی ادامه خواهد داد، خاطرنشان کرد: برای جلوگیری از این امر، باید بسیج سیاسی به صورت مستمر ادامه یابد.
فیدان با بیان اینکه چیزی که اسرائیل بیش از همه از آن میترسد، انزوای بینالمللی است، سخنان خود را چنین ادامه داد: اسرائیل تاکنون با استفاده از امکانات بسیار گستردهای که در اختیار داشته، امکاناتی که در کشورهای دیگر نیز وجود دارد، نوعی توهم در جهان ایجاد کرده است. این کشور یک رویه سیاسی را بر پایه این توهم بنا کرده که بدون توجه به شرایط، همواره به نفع اسرائیل عمل میکند. یعنی حتی وقتی نسلکشی انجام میدهد، ممکن است باز هم اتفاقی برایش نیفتد. اما اکنون تمام جهان، تفاوت شیطانی میان وجدان خود و "توهم ایجادشده" را میبیند.
وی افزود: ما در واقع میدانیم که این موضوع صرفا یک توهم معمولی یا بازگشت از یک اشتباه نیست و بهتدریج باید به موضوعی تبدیل شود که در واقع به یک مبارزه برای استقلال تبدیل شود. ما میدانیم که ذهن مردم در بسیاری از نقاط جهان، در واقع مانند بازوهای یک اختاپوس، از طریق چنین حرکت اطلاعاتی، اطلاعرسانی و ایجاد توهمی شکل داده میشود. این یک حرکت چندلایه، بسیار عملی و بسیار نظاممند است. یعنی این موضوع برای افرادی که از نظر سیاسی آگاه، هوشیار و دارای سطح بالایی از آگاهی هستند و در این جغرافیا زندگی میکنند، موضوع جدیدی نیست. ما همیشه از این موضوع آگاه بودهایم.
فیدان با اشاره به اینکه با این حال، برای دیگر نقاط جهان این مسئله تأثیر یک «خبر بزرگ» را ایجاد کرده است، ابراز داشت: اکنون هرچه آگاهی افزایش پیدا میکند، میبینیم که انزوا نیز بیشتر خواهد شد. در اینجا ممکن است یک داستان جدید ساخته شود، یک تحریک جدید ایجاد شود و یک روایت جدید مطرح شود. باید در برابر این موارد نیز آماده باشیم، اما دیگر کارها مانند گذشته آسان نیست.
در پاسخ به پرسشی درباره حملاتی که کشتیهای ترکیه را در دریای سیاه تحت تأثیر قرار داده است، فیدان اذعان داشت: متأسفانه هشدارهای ما یکی پس از دیگری محقق میشوند. یکی از مناطقی که جنگ در آن گسترش یافته، کل دریای سیاه است. در ابتدا آنها بنادر نظامی و کشتیهای نظامی را هدف قرار میدادند؛ اما اکنون بدون هیچ تفکیکی، تمام کشتیهای تجاری را هدف قرار میدهند. متأسفانه کشتیهای ترکیه نیز از این حملات بینصیب نماندهاند؛ چه کشتیهایی که مالکیت آنها ترکیهای است و چه کشتیهایی که با پرچم ترکیه تردد میکنند.
فیدان با اشاره به اینکه کشتیهای دارای پرچم خارجی و مالکیت ترکیه، همچنین کشتیهای دارای پرچم و مالکیت خارجی که خدمه تُرک در آنها مشغول به کار هستند نیز ممکن است هدف قرار گیرند، اظهار داشت که همه این موارد را از نزدیک پیگیری میکنند.
وی با بیان اینکه شمار کشتیهای ترکیه در مقایسه با سایر کشتیهایی که هدف قرار گرفتهاند، از نظر نسبی کمتر است، اما این مسئله همچنان موجب نگرانی آنها میشود، گفت: در این زمینه چند اقدام و تدبیر داریم که آنها را به رئیسجمهورمان نیز ارائه کردهایم و در حال اجرای آنها هستیم.
در پاسخ به پرسش سردار کاراگوز، رئیس هیئتمدیره و مدیرکل خبرگزاری آنادولو، مبنی بر اینکه «ما میدانیم آخرین امکانی که در اختیار روسیه چیست؛ آیا این روند به سمت آن پیش میرود؟ تحلیل شما چیست؟»، فیدان گفت که اگر جنگ نابودی بیش از این گسترش یابد، روسیه ممکن است «آخرین امکان در اختیار خود» را به کار گیرد.
فیدان با تاکید بر اینکه این مسئله خطرناک است و جامعه بینالمللی باید وارد عمل شده و برای متوقف کردن جنگ اقدام کند، خاطرنشان کرد که هر چیزی که گفته میشد «غیرممکن است»، در این جنگ اتفاق افتاده؛ جنگ از نظر جغرافیای درگیری، اهداف و روشهای مورد استفاده گسترش یافته و ممکن است به سطح بالاتری نیز کشیده شود.
فیدان با بیان اینکه برداشتها و ارزیابیهای اروپاییها، روسها، آمریکاییها و اوکراین از جنگ با یکدیگر متفاوت است، تأکید کرد که هنوز این درک و رویکرد شکل نگرفته است که پایان دادن به جنگ بر هر مصلحت و منفعت دیگری مقدم است.
فیدان اظهار داشت: برخی طرفها این دیدگاه را دارند که «اگر این جنگ را در شرایط کنونی متوقف کنم، زیانی که از ادامه جنگ متحمل خواهم شد، بیشتر از زیانی خواهد بود که با ادامه ندادن جنگ متحمل میشوم» و به همین دلیل نمیخواهند جنگ را در شرایط فعلی متوقف کنند.
وزیر خارجه ترکیه تاکید کرد که برای به سرانجام رسیدن موفقیتآمیز روند «ترکیه بدون تروریسم»، یکی از مراحل مهم، تصویب قانون چارچوب مربوط به این روند است.
فیدان با اشاره به اینکه افکار عمومی گاهی در این زمینه ابراز نگرانی میکند، گفت: این قانون چارچوب، دارای احکام بسیار دقیق و تضمینکنندهای است که این موضوع را تضمین میکند. از این نظر، زبان و سازوکار مناسبی دارد. آن سازوکار چیست؟ یعنی این سازمان تا زمانی که سلاحهای خود را زمین نگذارد و از امکانات و قابلیتهای خود صرفنظر نکند، نمیتواند از مزایایی که این قانون فراهم میکند، بهرهمند شود.
فیدان با بیان اینکه این گروه باید در سال 2013، یعنی زمانی که اصلاحات گستردهای انجام شد، به سمت مسیر صلحآمیز حرکت میکرد، گفت: در واقع، از روزی که آخرین اصلاحات دموکراتیک انجام شد، این روند باید در سال 2013 عملی میشد. همانطور که میدانید، اصلاحات بزرگی انجام شده بود. در واقع، از زمانی که همه مشکلات مربوط به هویت و شناسنامه برطرف شد، این سازمان باید به سمت یک مسیر صلحآمیز حرکت میکرد. اما در آن زمان، همانطور که گاهی درباره آن گفتوگو هم کردیم، آنها تصور کردند که برخی تحولات و تغییرات منطقهای و بینالمللی و موازنهها به نفع آنها پیش خواهد رفت. برخی نیز دیدگاههای متفاوتی مطرح کردند. در نهایت، آنها از آن فرصت استفاده نکردند.
وی افزود: اکنون، 13 سال پس از آن مرحله، در شرایطی که به آن رسیدهایم، آنها میبینند که دیگر نه شرایط منطقهای و نه شرایط جهانی چندان به نفعشان نیست. آنها باید در واقع بخشی از این فضای دموکراتیک در ترکیه باشند؛ فضایی که به نفع همه است. یعنی اقداماتی که از سوی این سازمان انجام میشود، اقداماتی نیست که به نفع کردها باشد. بلکه شیوهای از اقدام است که موجب زیان اقتصادی بیشتر، بیثباتی بیشتر و نگرانی بیشتر میشود.
فیدان تصریح کرد: انشاءالله این بار دستی را که به سوی آنها دراز شده، بگیرند. اما همانطور که گفتم، احکام الزامآور قانون واقعا سازوکارهای خوبی ایجاد کردهاند؛ سازوکارهای راستیآزمایی وجود دارد و هیئتها و شوراهای مربوطه نیز پیشبینی شدهاند. بنابراین، از این بابت میتوانند آسودهخاطر باشند.
news_share_descriptionsubscription_contact
