Rejima Beşşar Esed ji bo ku şerê navxweyî yê ku di adara 2011an da bide kerkirin û tepiskirin, mekanîzma ava kirin û gelek kesên ku di van mekanîzmayana da cih girtin, weke sûcdarên şer hatin qeydkirin.
Rejima Esed bikaranîna çekên kîmyewî, girtinên keyfî, destdirêjî û êşkence, bombebaranadina ser cî û warên sivîlan, îstixdamkirina rêxistinên terorê û milîsên peretî, bikaranîna çekên qedexekirî, tehcîr, eblûqa û hedefgirtina nexweşxaneyan di serî da li qadeke berfireh sûcên şer kirin û Neteweyên Yekbûyî (NY) û saziyên mafên mirovan ên serbixwe ev sûc kirin rapor.
Kê telîmata van sûcên şer dan û dema ku mensûbên rejimê ev sûc kirin fermaneke çawa ji wan ra hat. Bersiva van pirsan salên dûr û dirêj in ku hê nehatine dîtin.
Rejima Esed ji destpêka şerê navxweyî yê Sûriyeyê pê va di qada ewlehiyê da burokrasiyeke çawa şopand, wexta ku sûcên şer kirin, kîjan sazî kirin destiyê dasê, têkiliya van saziyan bi hev ra çi ne, kesên ku di van saziyan da wezîfeyên payebilind kirine û tiliya wan di sûcê şer da hene kê ne. Nûçegihanên AAyê ji çavkaniyên eskerî û siyasî yên ku demekê di rejimê da wezîfeyên krîtîk kirine agahî berhev kirin û digel agahiyên ku van çavkaniyan dan, ji belgeyên muteber ên ku di vê mijarê da hatine weşandin, agahî dan hev.
- Saziyên ku di mekanîzmaya sûcên şer ên rejimê da cih girtine
Rejima Esed di adara 2011î da çalakiyên aştiyane yên ji bo demokratîkbûnê hatibûn kirin wekî tehdîda dijî rejimê fehm kir û bi rêyên eskerî li çareseriyê geriyabû. Li gor vê armancê Beşar Esedê Serokê Sûriyeyê û Buroya Ewlekariya Neteweyî li gor xala 105an a qanûna bingehîn telîmat dan ku li Şama paytextê welêt Odeya Krîzê ya Navendî were avakirin. Di nav wan da rayedarên ewlehiyê yên payebilind jî cî girtin.
Hesen Turkmaniyê Sererkanê heyamê anîn serê Odeya Kirîzê ya Navendî û Wezîrê Parastinê (Dawid Raha) Alîkarê Wezîrê Parastinê (Asif Şewket) Wezîrê Karên Navxweyî (Mihemed el-Şear) Serokê Îstixbara Giştî (Elî Memluk) Serokê Buroya Ewlekariya neteweyî (Hîşam Bextiyar) Serokê Daîreya Ewlekariya Siyasî (Mihemed Dîb Zeytûn) Serokê Îstixbara Eskerî (Ebdilfetah Kudsiye) û Serokê Îstixbarata Hewayê Cemîl Hesen jî di lijneyê da cî girtin. Di kontrola vê kadroyê da yekeyên îstixbarata Sûriyeyê yên li tevahiyê Sûriyeyê wezifeyê dikin, Yekîneya Parastina Rejimê, Daîreya Ewlekariya Krîmînal, Yekeyên Hêzên Taybet û Polêsan ên Wezareta Karên Navxweyî, endamên Partiya Beasê, teşkîlat û milîsên Wezareta parastinê hatin wezifedarkirin.
Komîteyên Ewleakriyê ya di heyama Hafiz Esed hatibû avakirin, nûnerên çar saziyên îstixbarata welêt tê da cî digrin, nûnerên Partiya Beasê rayedariyan wê dikin û eskerekî payebilind seroktiya wê dike jî hatin weziferdarkirin ku midaxeleyî çalakiyan bikin. Komîteyên Ewlekariyê yên wezife hildan ku li navçe û bajaran pêşî li çalakiyên aştiyane bibirin ji personelên yekîneyên parastina rejimê, hêzên taybet, polês, îstixbarat, artêşê ekîb ava kirin.
Ev ekîbên ji esker, sivîl û rêvebirên Partiya Baasê pêk tên li dû kesên ku xwepêşanan li dar dixin û beşdarî van dibin ketin, li gor kêfa xwe mirovan girtin û bi kuştinê va hewl dan koka wan biqelînin.
Dema rejima Esed li dijî gel tundiyê zêde kir û hejmara kesên beşdarî xwepêşanan zêde bû, rejima Esed eskerên teqawîdbûyî yên wek Tuggeneral Welîd Abaza û Tuggeneral Nebhan Sibahî car din anî wezîfeyê. Rejimê Komîteyên Gel ên ku jê gelek ji welatiyên Elewî pêk tên ava kir.
Sivîlên bi navê Şebbîha yên ku gelek sûc kirine ji hêla Komîteyên Gel û saziyên ewlehiyê va hatin wezîfedarkirin di sûcên şer da hatin bikaranîn.
- Mensubên rejimê yên ku sûcên şer dikin
Rejima Esed ji sala 2011an pê va mekanîzmayên ewlehiyê ava kir ku ew xwepêşanên aştiyane bila bin pê bikin. Di van mekanîzmayan da gelek eskeran wek rêvebir cih girt. Ev mekanîzma di nav demê da bûn mekanîzmayên sûcan dikin.
Ji rejimê hat pirsîn ku kî di nav van mekanîzmayan da cih digire. Komeke bi navê Pro-Justice (Alîgirê Edaletê) a Serokwezîrê Berê yê Sûriyeyê Riyad Xalid di serî da gelek parêzer û efserên ji rejimê veqetiyane piştgirî dan di sala 2019an da xebateke bi navê "Lîsteya Reş" amade kir.
Koalîsyona Neteweyî ya Hêzên Şoreşger û Mixalifên Sûriyeyê lîsteyeke ji sûcdarên şer pêk tê pêşkeşî Mehkemeya Cezayê ya Navneteweyî kir.
AAyê navê van kesan û navê kesên ku nûçegihanan di lêkolînên cuda da derbas dibin da li ber hevdu û lîsteyek çêkir.
Navê kesên ku beşdarî sûcên şer bûne û demekê di şaxên ewlehiyê yên payebilind ên rejimê da xebitîne wiha ye;
Pêşengê rejime û Serfermandarê Hêzên Çekdar ên Sûriyeyê Beşşar Esed:
Korgeneral Fehd Casîm el-Freyc
Korgeneral Elî Ebdullah Eyyûb
Korgeneral Mihemed Mahmud Mahla
Korgeneral Bassam Haydar
Korgeneral Adnan Cemîl Îsmaîl
Korgeneral Hesen Mihemed Mihemed
Korgeneral Bessam Mîrhaj el-Hesen
Tumgeneral Mahîr Esed
Tumgeneral Cemal Mihemed Ûnis
Tumgeneral Refîk Mahmud Şîhadeh
Tumgeneral Vecîh Yahya Mehmud
Tumgeneral Edîp Nemr Selame
Tumgeneral Elî Memluk
Tumgeneral Hessen Mîrhac Mîrhac
Tumgeneral Zuheyr el-Esad
Tumgeneral Mihemed Rahmun
Tumgeneral Mihemed el-Şaar
Tumgeneral Vasîl HElîd el-Samîr el-Avayd
Tumguneral Selîm Harba
Tumgeneral Cemîl el-Hesen
Tumgeneral Mihemed Dîb Zeytûn
Tumgeneral Husam Luka
Tumgeneral Nasir el-Elî
Tumgeneral Ebdulfettah Silêman Qudsiye
Tumgeneral Nasir Dîb
Tumgeneral Talal Şefîk Mahluf
Tumgeneral Zaîd Selîh
Tumgeneral Gassan Îsmaîl
Tumgeneral Ramadan Mihemed el-Ramadan
Tumgeneral Muvaffak Mihemed Asaad
Tumgeneral Avs Elî Aslan
Tumgeneral Şevkî Ûsiv
Tumgeneral Cevdet Selîbî Mavas
Tumgeneral Mihemed Îbrahîm Kaddur
Tumgeneral Kîfah Mîlhîm
Tumgeneral Nazîh Hassun
Tumgeneral Tewfîq Yunus
Tumgeneral Elî Vannus
Tumgeneral Riyad Hebîb Ebbas
Tumgeneral Ehmed Mihemed Ballul
Tumgeneral Gassan Xelîl
Tumgeneral Cuma Mihemed el-Casîm
Tumgeneral Melîk Hessen
Tumgeneral Fuad Ehmed Hamûda
Tumgeneral Hîkmet Mûsa Salman
Tumgeneral Ekrem Mihemed
Tumgeneral Elî Mihemed Ganîm
Tumgeneral Mihemed Elî Subuh
Tumgeneral Badî Silêman Mualla
Tumgeneral Sacî Dervîş
Tumgeneral Hessen Elî
Tumgeneral Îmad Naffurî
Tuxgeneral Cevdet el-Ehmed
Tuxgeneral Hafiz Mihemed Mexluf
Tuxgeneral Ebdulselam Fecîr Mehmûd
Tuxgeneral Suheyl el-Hesen
Tuxgeneral Selîh el-Ebdullah
Tuxgeneral Selîh el-Ebdullah
Tuxgeneral Fayîz Beddur
Tuxgeneral Cevdet Îbrahîm Safî
Tuxgeneral Kusey Îbrahîm Mîhub
Tuxgeneral Sayîl Es’ad Davud
Tuxgeneral Luey el-Elî
Tuxgeneral Mazîn el-Kanî
Tuxgeneral Melîk Alya
Tuxgeneral Mihamemd Zamrînî
Tuxgeneral Vefîk Nasr
Tuxgeneral Mufîd Vardah
Tuxgeneral Yasîn Ehmed Dahî
Tuxgeneral Gassan Bîlal
Tuxgeneral Gassan Haddad
Tuxgeneral Mihemed Haluf
Tuxgeneral Şefîk Massa
Tuxgeneral Naufal el-Huseyn
Tuxgeneral Eksam Mehmûd
Tuxgeneral Îbrahîm al-Waîrî
Tuxgeneral Îyad Îskender Mandu
Tuxgeneral Silêman el-Tînavî
Tuxgeneral Adnan el-Ahmad
Tuxgeneral Muhamed Yusuf al-Hasurî
Tuxgeneral Melîk Elî Habîb
Albay Selîh Sakr
Albay Sakr Rustum
Albay Nîzar Fandî
Albay Gayas Dalla
Yarbay Dureyd Îsmaîl Avad
Yarbay Fîras Gassan Jazaa
Endezyar Mihemed Ahmed el-Seîd
Fadî al-Mallah
Elî al-Shelî
Musîb Nîmr Selameh
Tuxgeneral Ebdullatîf el-Fehd. Serokê Îstixbarata Eskerî ya Hamayê
Tuxgeneral Burhan Kaddur (mirî). Serokê Daîreya Ewlehiya Eskerî ya Dumayê
Tuxgeneral Ebdulhemîd Îdrîs Îstixbarata Eskerî ya Hamayê
Tuxgeneral Hafiz Cebbur Fermandarê Tûxaya 34emîn
Tuxgeneral Elî El-Huseyîn Fermandarê Tûxaya 47emîn
Tumgeneral Mihemed Semmûr
Tumgeneral Zuheyr el-Hamed
Tumgeneral Cuma el-Ehmed
Tumgeneral Elî Ûnis
Tumgeneral Berakat Berekat
Tumgeneral Murşîd Dahîr
Tumgeneral Feysal Munîr
Tumgeneral Selîm Berekat
Tumgeneral Ehmed el-Uqde
Tumgeneral Elî Es’ad
Tumgeneral Salah el-Elî
Tumgeneral Ehmed Cemîl Îbrahîm
Tumgeneral Elî Durgam
Tumgeneral Mihemed Xêr Bek
Tuxgeneral Atif Necîb
Tuxgeneral Haîl el-Esed
Tuxgeneral Abdulselam
Tuxgeneral Şêx Cabîr Hîrfan
Tuxgeneral Saîr el-Omar
Tuxgeneral Suheyl Ramazan
Tuxgeneral Salah Hallum
Tuxgeneral Heysem Berekat
Tuxgeneral Iyad Mehmûd
Tuxgeneral Ala Saud
Tuxgeneral Nebîh Rabî
Tuxgeneral Şefîk Feyaz Dîb
Tuxgeneral Munîr Celud
Tuxgeneral Mihemed Haluf
Tuxgeneral Hizir el-Huseyîn
Tuxgeneral Taha Taha
Tuxgeneral Zulhîmme Şelîş
Tuxgeneral Adnan Asî
Tuxgeneral Adnan Ehmed
Tuxgeneral Suheyl Davud
Tuxgeneral Bedî el-Elî
Tuxgeneral Hakîm Mihemed Kencu Hesen
Tuxgeneral Musa Hesen
Tuxgeneral Rîyad Ebbas
Tuxgeneral Mihemed Receb
Tuxgeneral Hebîb Safya
Tuxgeneral Edîb Semander
Tuxgeneral Elî Huseyîn
Tuxgeneral Elî Nadir
Tuxgeneral Cemal Ebbas
Albay Semîr Nîzam
Albay Edîb Kannu
Albay Gassan Nasur
Albay Helîl Molla
Albay Melîk el-Hadî
Albay Temam Dîb
Albay Elî Selîm
Albay Temîm Îsa el-Ahmed
Albay Mihemed el-Ebdullah
Albay Mecîd el-Ebdullah
Yarbay Kînan Mihemed Gelîyeh
Yarbay Ehmed Ebdulhemîd
Yarbay Ala Durubî
Yarbay Helîd el-Hatîb
Yarbay Samîr el-Berîdî
Yarbay Emced Ebbas
Serdar Samîr Ebbas Dîb
Yarbay Adnan Rîyad el-Şamî
