ТИРАНА (AA) - ФАТЈОН ЦУКА - Албанската лахута (гусла) стана светско богатство на УНЕСКО откако официјално беше прогласена за нематеријално културно наследство за кое е потребна итна заштита.
Лахута е музички инструмент составен од дрвено тело одозгора покриено со кожа и со долг врат, кој има само една жица, а се свири со закривен лак за да се пренесуваат песните.
Овој инструмент на албанската традиција со векови бил дел од церемонии, празници и обичаи во северните делови на Албанија, во Косово и во некои области каде што живеат Албанци во Црна Гора.
Во Албанија мајсторите за изработка на лахута се малобројни, а еден од нив е 70-годишниот Ѓелош Алиа, кој веќе неколку децении работи во својата работилница во Тирана.
Поранешен наставник по албански јазик и литература, покрај наставничката професија, работел и како занаетчија, а повеќе од половина век изработува народни музички инструменти, како лахута, чифтелија, шаргија и лаурија.
- Лахутата како неразделен дел од животот на албанскиот занаетчија -
За Анадолу, Алиа раскажа дека веќе 50 години се занимава со изработка на народни музички инструменти, меѓу кои и лахута, при што нагласува дека таа станала неразделен дел од неговиот живот.
„Од страст и желба започнав со чифтелија, но и со лахута. Секогаш сум се трудел овој занает да го одржам жив. Секогаш ми беше во фокусот и се чувствував многу добро, особено во последно време откако се пензионирав. Задоволен сум што работам, ги изработувам, свирам на нив и тие станаа дел од мојот живот“, вели тој.
Албанскиот занаетчија објаснува дека лахута спаѓа во жичани инструменти, но има посебни карактеристики, различни од другите кордофони, како чифтелија и шаргија, почнувајќи од изборот на дрвото.
- „Лахута е химна што го придружувала албанскиот народ од генерација на генерација“ -
Алиа вели дека за изработка на лахута најмногу користи дрво од дуд, потоа орев и цреша, сметајќи ги за најпогодни за овој народен инструмент.
„Карактеристичен е украсот со глава од коза, што симболизира издржливост и сила. За мене лахутата е химна што го придружувала нашиот (албански) народ од генерација на генерација и го инспирирала. Звукот на лахутата многу инспирира, доаѓа од длабочината на срцето“, вели тој.
Со кече на главата, Алиа продолжува да работи во својата работилница, изработувајќи музички инструменти на традиционален начин, а сега работи на неколку лахути.
„Веќе 50 години се занимавам со изработка на народни музички инструменти, но за мене лахутата е посебна бидејќи веднаш те освојува. Таа стана неразделен дел од мојот живот. Во текот на животот изработив стотици лахути, а од неодамна работам на уште неколку“, раскажува Алиа.
- Лахутата и УНЕСКО -
На 9 декември албанските власти потврдија дека албанската лахута е вклучена во Листата на нематеријално културно наследство на УНЕСКО за итна заштита.
Официјализирањето на оваа иницијатива се смета за еден од најзначајните успеси за албанскиот културен идентитет.
Албанските институции потврдија дека уметноста на свирење, пеење и изработка на лахута е официјално прогласена за дел од нематеријалното културно наследство на УНЕСКО, вклучена во листата на елементи за кои е потребна итна заштита.
Албанската академија на науките ја оценува лахутата како едно од највредните богатства на албанскиот културен идентитет и, според оваа институција, таа е вклучена во УНЕСКО по долг истражувачки процес, воден од група познати албански научници.
За Албанија, вклучувањето на лахутата во оваа меѓународна листа не само што ја подигнува традицијата на глобално ниво туку и ја нагласува потребата од нејзино итно зачувување „за да се обезбеди континуитет на еден редок симбол на албанскиот идентитет“.
